Ana Sayfa > Yayınlar > Orta Doğu > İran’daki Bölgesel Göç Riski: Türkiye, Avrupa ve Güney Kafkasya Perspektifi

İran’daki Bölgesel Göç Riski: Türkiye, Avrupa ve Güney Kafkasya Perspektifi

Sudem Kaynak, DSÖK için yazdı.

Yayımlanma Tarihi: 06.04.2026

İran’da devam eden savaş, yalnızca Orta Doğu’yu değil, Avrupa’dan Güney Kafkasya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyayı etkileme potansiyeline sahip çok katmanlı bir kriz doğurmaktadır. Halihazırda milyonlarca insanın yerinden edildiği bu çatışma, geçmişte Suriye iç savaşı sırasında yaşanan kitlesel göç hareketlerini hatırlatmakta ve benzer bir senaryonun çok daha büyük ölçekte tekrar edebileceğine işaret etmektedir.

Bu bağlamda, İran kaynaklı olası bir göç dalgası yalnızca insani bir mesele değil; aynı zamanda Türkiye, Avrupa Birliği ve Güney Kafkasya ülkeleri için güvenlik, ekonomi ve siyaset alanlarında derin sonuçlar doğurabilecek çok boyutlu bir kriz alanıdır.

Türkiye ve Avrupa Birliği

Avrupa liderleri İran’daki savaşın yeni bir göç krizine yol açmasından ciddi şekilde endişe ediyor ve buna karşı temkinli adımlar atıyor. Bu süreçte özellikle İran ve Avrupa arasında bir nevi tampon görevi gören Türkiye ile temaslar hızlanmış durumda.

Geçtiğimiz günlerde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile AB’nin göçten sorumlu komiseri Magnus Brunner bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Fidan bu görüşmede, Türkiye’nin geçmişteki benzer durumların tekrarlanmaması için çalıştığını açıkça belirtti. Türkiye’nin İran sınırındaki önlemleri artırdığını ve yeni bir mülteci dalgasını engellemek adına Avrupa ile koordineli hareket edeceğini vurguladı.

Almanya’dan da benzer açıklamalar geliyor. Başbakan Friedrich Merz, Suriye benzeri bir senaryoyu tekrar görmek istemediklerini söyleyerek eski göç krizine gönderme yaptı. Öte yandan, Avusturyalı göç uzmanı Gerald Knaus’un görüşleri de dikkat çekici; Knaus, İran’daki savaş tırmansa bile büyük bir kitlenin doğrudan Avrupa’ya ulaşmasını beklemenin şu an için pek gerçekçi olmadığını savunuyor. Deneyimlerin, bu tür krizlerde göçün daha çok ülke içinde ya da en yakın komşu ülkelerde kaldığını gösterdiğini söylüyor.

Ayrıca Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen arasındaki görüşmeydi. Erdoğan, Türkiye’nin tarafları diplomasiye davet ettiğini ve barış süreci için her türlü desteğe hazır olduğunu ifade etti. Bu zorlu süreçte Türkiye ile AB’nin yakın bir eş güdüm içinde kalmasının her iki taraf için de kritik olduğu belirtiliyor.

Güney Kafkasya

İran’daki savaşın sarsıntılarını en fazla hissedecek bölgelerin başında kuşkusuz Güney Kafkasya geliyor. Bölge, sadece İran ile olan doğrudan sınırı nedeniyle değil; Hazar Havzası’ndaki stratejik enerji ve ulaşım hatlarını Avrupa’ya bağlayan kritik bir köprü olması sebebiyle de büyük bir risk altında. Mevcut dondurulmuş çatışmaların gölgesinde, İran-ABD-İsrail geriliminin uzaması, bölgedeki yerel güvenlik dengelerini her an altüst edebilir.

İran uzmanı Tigran Davudyan'ın analizleri, bu sürecin bölgede köklü bir güç değişimine yol açabileceğini gösteriyor. Davudyan’a göre, İran’ın merkezi otoritesinin zayıflaması, İsrail’in bölgedeki nüfuzunu artırabilir. Özellikle İsrail’in Azerbaycan ile olan yakınlığı göz önüne alındığında, bu durum Türkiye’nin bölgedeki manevra alanını daraltma potansiyeli taşıyor.

Daha da kritik olanı, Tahran'daki otorite boşluğunun İran içindeki Kürt ve Azeri bölgelerinde özerk yapıların önünü açabilme ihtimali. Davudyan, Nahçıvan’a yönelik son saldırıları da bu perspektiften değerlendiriyor: Bu saldırılar, İran içindeki askeri birimlerin artık merkezin kontrolünden çıktığını ve kendi başlarına hareket etmeye başladığını kanıtlayan tehlikeli birer sinyal.

İran’dan Komşu Ülkelere Göç Eğilimleri

BM Cenevre Ofisi temsilcisi Brennan, haftalık basın toplantısında İran çevresindeki göç hareketliliğine dair değerlendirmelerde bulundu. Şubat sonlarından bu yana Orta Doğu’daki çatışmaların bölgesel hareketliliği etkilediğini belirten Brennan, “Artan gerilimlere rağmen İran çevresinde sınır ötesi hareketlilik genel olarak istikrarlı kaldı; ülkeden ani veya olağan dışı göçler gözlemlenmedi,” ifadelerini kullandı.1–23 Mart döneminde İran’dan Afganistan’a 97.527, Pakistan’a ise 7.542 kişinin geçtiği kaydedilirken, aynı dönemde Afganistan’dan İran’a dönüş yapanların sayısı 32.576 olarak bildirildi. Brennan, komşu ülkelerde ise İran’dan ayrılan üçüncü ülke vatandaşlarının sayısında artış gözlendiğini ve bu durumun bölgedeki göç dinamiklerini daha karmaşık hâle getirdiğini vurguladı.

Sonuç

Geçmiş deneyimler, olası İran kaynaklı göçün boyutlarını ve etkilerini anlamak açısından önemli bir referans sunuyor. 2011’de nüfusu yaklaşık 22 milyon olan Suriye’den, iç savaşın başlamasıyla birlikte yaklaşık 6 milyon kişi ülkeyi terk ederek mülteci durumuna düştü. Bu göç dalgası, sadece Orta Doğu’yu değil, Avrupa’yı da uzun yıllar boyunca sosyal, siyasi ve ekonomik açıdan etkiledi. Buna karşılık, 2025 itibarıyla İran’ın nüfusu yaklaşık 92,4 milyon civarındadır; benzer bir kriz senaryosu gerçekleşirse, yerinden edilecek kişi sayısı Suriye örneğine kıyasla çok daha yüksek olacak ve hem Türkiye, hem AB hem de Güney Kafkasya ülkeleri üzerinde tarihsel ölçekte bir baskı yaratabilir.

Avrupalı liderlerin en büyük kaygısı da tam olarak budur: İran’dan doğabilecek kitlesel göç hareketi, 2015’te Suriye örneğinde görülen tabloyu çok daha büyük ölçekte tekrar edebilir. Bu olası senaryo, yalnızca insani boyutu değil; güvenlik, ekonomi ve siyasi dengeleri de doğrudan etkileyen çok katmanlı bir kriz anlamına gelir. Dolayısıyla hem bölgesel aktörlerin hem de Avrupa’nın, sınır önlemleri, diplomatik eş güdüm ve insani hazırlıklar konusunda hızlı ve etkili adımlar atması kritik önemdedir.

KAYNAKÇA