Ana Sayfa > Yayınlar > Savunma & Güvenlik > Polonya’nın Savunma Sanayii Çıkmazı: Safe Programı Ve Ulusal Güvenlik Stratejileri

Polonya’nın Savunma Sanayii Çıkmazı: Safe Programı Ve Ulusal Güvenlik Stratejileri

Eren Yiğitoğlu, DSÖK için yazdı.

Eren Yiğitoğlu
Yazar

Yayımlanma Tarihi: 26.03.2026

Umut Bağdadioğlu
Editör

Avrupa’nın önemli aktörlerinden biri olan Polonya’da, AB’nin SAFE programına yönelik bir kriz patlak verdi. Siyasi krizin bir tarafında Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki yer alırken, diğer tarafında ise Başbakan Donald Tusk liderliğindeki hükümet bulunuyor.

AB üyesi ülkelerin silahlanma kapasitelerini ve askeri envanterlerini güçlendirmeyi amaçlayan SAFE programı, üye devletlerin düşük faizle kredi kullanmasına olanak tanımaktadır. Polonya’daki krizin temel sebebi ise tarafların bu düşük faizli kredi seçeneğine yönelik taban tabana zıt yaklaşımlarıdır. Bu çerçevede Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Avrupa Birliği'nin toplam tutarı 150 milyar avroya ulaşan SAFE programı çerçevesinde Varşova yönetimine tahsis edilecek yaklaşık 43,7 milyar avroluk düşük faizli kredinin onaylanmasına engel olmuştur.Bu durum da özellikle AB yanlısı Donald Tusk hükümetinin tepkisini çekti. Cumhurbaşkanının bu vetosu, AB yanlısı politikalarıyla bilinen Donald Tusk hükümetinin sert tepkisini çekmiştir. Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, tasarıya neden karşı çıktığını Chmielnik kasabasına yaptığı ziyaret sırasında şu sözlerle açıklamıştır:

“Polonya'daki egemenlik ve güvenlikle ilgili kararlar Brüksel tarafından değil, Silahlı Kuvvetler Yüksek Komutanı tarafından alınır. Avrupa Birliği'nin merkezileşmesinin sınırları vardır ve bu sınırları Polonya’nın siyasi sistemi belirler. Temel yasalarımız buna izin vermediği için güvenlik kararlarımız üzerindeki egemenliğimizi AB’ye devredemeyiz. Gelecek yıllarda döviz riskinin ne olacağı, AB'nin 2050 veya 2060'ta nasıl bir durumda bulunacağı, Fransa ve Almanya gibi ülkelerdeki hükümetlerin o dönemdeki pozisyonlarının ne olacağını öngöremeden bu denli ciddi bir taahhüdün altına girmek oldukça risklidir.”

Nawrocki, SAFE programına alternatif olarak kendi hazırladığı "Polski SAFE %0" fonuna ilişkin Cumhurbaşkanlığı tasarısının Sejm’de (Polonya Parlamentosu) görüşülmesi gerektiğini belirtmiştir. Nawrocki, alternatif modelini şu sözlerle savunmuştur: "Bu tasarı hazırdır, uygulanabilirdir ve Polonya'nın ihtiyaçlarına göre uyarlanmıştır. Esnek ve faizsiz fonların, 2070 yılına kadar Polonya silahlı kuvvetlerinin geliştirilmesi için garanti altına alınmasını sağlayacaktır."

SAFE Programının İçeriği

Polonya hükümeti, SAFE kredisi kapsamında hayata geçirilmesi planlanan 139 savunma projesinin yer aldığı gizli bir belgeyi AB’ye sundu. Hükümet, bu fonların %80’inin Polonya içinde harcanacağını öngörüyor. Polonya Başbakanı Donald Tusk geçen hafta yaptığı açıklamada, "Bu durum benzeri görülmemiş bir gelişmedir. Finans piyasalarında başka hiçbir şekilde elde edilemeyecek son derece elverişli koşullarla Polonya’ya yaklaşık 200 milyar zloti aktarılacak." ifadelerini kullandı.

Tusk ayrıca, "SAFE programından gelecek parayla Doğu Kalkanı'nı (Tarcza Wschód) ve anti-drone kalkanını inşa edeceğiz, ayrıca kendimizi 155 mm'lik mühimmatlarla donatacağız." diyerek fonların Polonya’nın Belarus ve Rusya’nın Kaliningrad bölgesi (Królewiec) sınırlarındaki tahkimat sistemi olan "Doğu Kalkanı"nın geliştirilmesinde kullanılacağını ekledi.

Karşı Tasarı SAFE %0 Tam Olarak Nedir?

Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, AB'nin kredisini veto ederek buna alternatif yerli bir tasarı ortaya koymuştur. Bu kapsamda geliştirilen "SAFE %0" programı, AB’nin üye devletlerin savunma kapasitelerini geliştirmeyi amaçlayan SAFE modeline milli bir alternatif niteliğindedir. Önerilen bu program sayesinde Polonya'nın, askeri yatırımlar için AB kredisine muhtaç kalmadan yaklaşık 43-44 milyar avroya kadar yeni bir iç kaynak yaratabileceği öne sürülmektedir. Bu plana göre, doğrudan devlet bütçesine yük bindirmek yerine Polonya Merkez Bankası’nın (NBP) altın rezervlerindeki değer artışından elde edeceği kârlarla finanse edilecek bağımsız bir savunma fonu oluşturulması öngörülmektedir.

Bu planın en büyük destekçilerinden birisi olan Polonya Merkez Bankası Başkanı Adam Glapiński düzenlediği basın toplantısında; ordunun ihtiyaç duyacağı fonların, banka rezervlerindeki altının geçmişteki ortalama alım fiyatı ile metalin mevcut piyasa fiyatı arasındaki kur/fiyat farkından (sermaye kazancından) elde edileceğini belirtmiştir. Altın rezervleri geçmişte çok daha düşük fiyatlarla satın alındığı için güncel piyasa koşullarında Polonya’ya ciddi bir kâr marjı sağlamaktadır. NBP ve Cumhurbaşkanlığı tarafından öne sürülen bu alternatif plan; banka rezervlerindeki altının bir kısmının Londra Borsası’nda satılarak elde edilecek kârın, doğrudan Silahlı Kuvvetler Destek Fonu’na (FWSZ) aktarılması prensibine dayanmaktadır.

Bu plana, ana muhalefet partisi Hukuk ve Adalet'in (PiS) liderlerinden biri ve eski Savunma Bakanı olan Mariusz Błaszczak da olumlu bakmaktadır. Błaszczak; Polonya’nın yüzlerce ton altına sahip olduğunu, gerekirse bu altının bir teminat olarak ya da bütçeyi destekleyen finansal işlemlerin bir parçası olarak kullanılabileceğini belirtmektedir. Buna karşın Başbakan Donald Tusk ve hükümeti, söz konusu alternatif programı sert bir dille eleştirmektedir. Hükümet yetkilileri, bu yerli modelin AB'nin SAFE programının yerini alamayacağını vurgulamaktadır. Tusk'a göre AB fonları, askeri modernizasyon için ihtiyaç duyulan büyük ölçekli kaynağa ulaşmanın en hızlı ve güvenli yoludur. Hükümet kanadı, hâlihazırda kabul edilmiş uluslararası çözümlerle çelişmediği müddetçe ek savunma finansmanı kaynaklarına açık olduklarını; ancak bunun AB kredisini baltalamaması gerektiğini ifade etmektedir.

Hükümetin Yedek Planları ve AB’nin Tepkisi

Bununla birlikte mevcut hükümetin, Cumhurbaşkanı’nın yasayı onaylamaması ihtimaline karşı alternatif planları da bulunmaktadır. Bunlardan ilki; hükümetin, Avrupa Komisyonu ile mali anlaşmayı yasal bir düzenlemeye ihtiyaç duymadan doğrudan idari yoldan imzalayabilmesidir. İkinci seçenek ise cumhurbaşkanının SAFE programına ilişkin yasayı veto etmesinin ardından, "Polska Zbrojna" (Silahlı Polonya) programını hayata geçirecek bir iç kararın (uchwała) yürürlüğe konulmasıdır. Bu kararla hükümetin, Silahlı Kuvvetler Destek Fonu (FWSZ) gibi mevcut savunma finansmanı mekanizmalarını kullanabilmesi amaçlanmaktadır. Ancak bu ikinci seçeneğin de ciddi riskleri bulunmaktadır. Zira ülkedeki mevcut yasal mevzuat, bu fondaki kaynakların yalnızca Polonya Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılmasına izin vermektedir. Dolayısıyla ordu dışındaki diğer güvenlik birimlerine (sınır güvenliği, polis vb.) bu fondan kaynak aktarılması yasal bir engel teşkil etmektedir.

Avrupa Komisyonu; Polonya'daki iç siyasi çekişmelere ve Cumhurbaşkanı’nın vetosuna rağmen, SAFE programı kapsamındaki kredi anlaşmasını bir an önce tamamlamak ve Varşova'ya fon aktarmak istediğini açıklamıştır. AB kaynaklarına göre, herhangi bir bürokratik engel çıkmadığı takdirde ilk ödemelerin Temmuz 2026 itibarıyla ülkeye ulaşabileceği öngörülmektedir. Brüksel yönetimi, Polonya’nın iç siyasi tartışmalarına müdahil olmayacağının altını çizerken; yalnızca Avrupa savunmasının güçlendirilmesine yönelik üzerinde uzlaşılmış olan planın hayata geçirilmesini beklemektedir.

Avrupa Komisyonu Sözcüsü Thomas Regnier geçtiğimiz günlerde düzenlediği basın toplantısında şu ifadelere yer vermiştir:

“Avrupa güvenliği için Polonya’nın desteğine ihtiyacımız var. Pozisyonumuz gayet açık: Polonya’nın ulusal planına tam destek veriyoruz, planın gecikme yaşanmadan uygulanmasını bekliyoruz ve şu anda kredi anlaşmasını nihayete erdiriyoruz.”

Kamuoyunun Tepkisi Ne?

Tasarıya ilişkin görüşler bakımından Polonya kamuoyu da ikiye bölünmüş durumdadır. Ülke genelinde yapılan iki araştırmaya göre, hükümetin politikasını destekleyenlerin oranı daha yüksek olsa da karara karşı çıkanların oranı da bu sonuca oldukça yakındır. Yapılan anket çalışması sonucunda elde edilen veriler şu şekildedir:

Ankete katılanların Polonya vatandaşlarının %47,1’i hükümetin SAFE politikası destekliyor.

Bu oranın %31,8’i kesinlikle evet derken %15,3’ü ise evet seçeneğini ifade etmiştir.

Hükümetin SAFE politikasına karşı çıkanların oranı ise %43,9 oldu.

Bu oranın %31,1’i kesinlikle hayır derken %13,8’ü ise olumsuz görüşünü benimsedi.

Ek olarak ankete katılan %9’unun ise konu hakkında bir fikri bulunmuyor.

Anket sonuçları, SAFE programına yönelik tutumların siyasi tercihlerle doğrudan ilişkili olduğunu açıkça göstermektedir. Hükümet blokunda yer alan partilerin seçmenlerinin %95'i hükümetin kararını desteklerken; muhalefetteki PiS’in tavrını benimseyen (ve hükümetin politikasına tepki gösteren) kitlenin oranı ise %80 civarındadır. Konfederasyon (Konfederacja) ve Polonya Tacı Konfederasyonu (Konfederacja Korony Polskiej) seçmenlerinin büyük çoğunluğu ise ana muhalefet gibi olumsuz görüş beyan etmektedir. Bu sağ ittifakın seçmenlerinin %30’u SAFE programını desteklerken, %50’si ise programa karşı çıkmaktadır.

Başka bir ankete göre ise katılımcıların %56,9'u cumhurbaşkanının veto kararına karşı çıkarken, %33,8'i cumhurbaşkanının kararını desteklemektedir. Anket sonuçlarına göre veto kararı, en güçlü desteği Nawrocki'yi destekleyen ana muhalefet partisi PiS seçmenlerinden almıştır; PiS destekçilerinin %86,5’i cumhurbaşkanının kararını onaylamaktadır. Buna karşın veto kararı, ülkenin AB yanlısı iktidar koalisyonunun destekçileri arasında en sert eleştirilerle karşılanmıştır. Hükümet kanadının en büyük partisi olan Sivil Koalisyon (Koalicja Obywatelska - KO) seçmenlerinin %93,8’i cumhurbaşkanının kararına karşı çıkmaktadır. Koalisyonun küçük ortakları olan Yeni Sol (Nowa Lewica), Polonya Halk Partisi (PSL) ve Polonya 2050 (Polska 2050) destekçileri arasında da karara yönelik tepkiler benzer şekilde güçlü seyretmektedir. Araştırmaya göre aşırı sağcı muhalefet partisi Konfederasyon (Konfederacja) seçmenleri ise bu konuda bölünmüş durumdadır; seçmenlerin %44,1’i vetoyu desteklerken, %31’i karara karşı çıkmaktadır.

Sonuç

Hükümet ile Cumhurbaşkanı arasında yaşanan veto krizi, her iki kanadın da devlet aklı ve dış politika vizyonu açısından benimsediği temel ayrışmaların bir sonucu olarak değerlendirilebilir. Geçmişte AB kurumlarında üst düzey yöneticilik yapmış olan Donald Tusk liderliğindeki AB yanlısı hükümetin, SAFE kredisini onaylamak istemesi doğal bir yaklaşımdır. Nitekim Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle birlikte Polonya’nın savunma doktrini köklü bir değişim geçirmiş ve askeri harcamalara devasa kaynaklar ayrılmaya başlanmıştır. Tusk da AB’den gelecek bu finansmanı doğrudan savunma sanayiine yönlendirerek ulusal güvenliği tahkim etmeyi amaçlamaktadır.

Öte yandan, Cumhurbaşkanı Nawrocki temel anlamda savunma yatırımlarına ya da ordu modernizasyonuna karşı çıkmamaktadır. Nawrocki’nin Tusk’tan ayrıştığı temel nokta, finansmanın Brüksel merkezli bir kredi yerine ülke içindeki öz kaynaklardan karşılanması gerektiği düşüncesidir. Ayrıca Cumhurbaşkanı Nawrocki ve PiS kanadının Donald Trump liderliğindeki ABD yönetimiyle kurduğu yakın ilişkiler de bu denklemde kritik bir rol oynamaktadır. Muhalefet bloku, AB kredilerine bağımlılığın artmasının Varşova-Washinton hattındaki savunma iş birliğini gölgeleyebileceğinden endişe etmektedir. AB kredisinin geri ödeme koşulları ve egemenlik üzerindeki olası etkileri konusunda çekinceleri olan Nawrocki, Brüksel’in planına alternatif olarak "SAFE %0" programını öne sürmekte ve savunma bütçesinin milli kaynaklarla finanse edilmesini savunmaktadır. Bu yerli finansman modeline Polonya Merkez Bankası Başkanı Adam Glapiński ve ana muhalefetteki PiS’in yanı sıra, anketlerde de görüldüğü üzere aşırı sağcı Konfederasyon (Konfederacja) seçmeni de büyük ölçüde destek vermektedir.

Cumhurbaşkanlığı vetosu ve yasal kilitlenmelere rağmen Başbakan Donald Tusk’ın elinde süreci bypass edebilecek idari ve diplomatik araçlar bulunmaktadır. Tusk hükümeti, genel bir kanun çıkarmak yerine, Avrupa Komisyonu ile doğrudan idari sözleşmeler imzalayarak krediyi serbest bırakmayı deneyebilir. Nitekim Brüksel’in Polonya’nın iç siyasi çekişmelerine müdahil olmayacağını ve krediyi onaylamaya hazır olduğunu açıklaması Tusk’ın elini uluslararası alanda güçlendirmektedir. İç sahada ise hükümet, veto edilen kanunun etrafından dolaşmak adına Bakanlar Kurulu'nun kendi iç kurumsal kararlarıyla (uchwała) fonları mevcut Silahlı Kuvvetler Destek Fonu’na (FWSZ) aktarmayı planlamaktadır. Ancak bu "B Planı", fonların mevcut yasalar gereği yalnızca orduya harcanabilmesi ve polis veya sınır güvenliği gibi diğer birimlere aktarılamaması sebebiyle Tusk hükümetini ciddi bir hukuki ve bürokratik kısıtlamayla karşı karşıya bırakmaktadır.

KAYNAÇA