Ana Sayfa > Yayınlar > Avrupa Birliği > Moldova Ve Romanya: Avrupa’nın Yeni Sınır Hattı Mı Çiziliyor?

Moldova Ve Romanya: Avrupa’nın Yeni Sınır Hattı Mı Çiziliyor?

Yayımlanma Tarihi: 12.04.2026

Moldova ile Romanya, Avrupa’da dil ve kültür bakımından birbirine yakın iki ülkedir. Özellikle Rusya’nın 24 Şubat 2022 tarihinde Ukrayna’ya başlattığı ‘özel askeri operasyon’ süreci ile birlikte iki ülkenin birleşmesi ve ekonomik entegrasyon sürecinin başlamasını isteyenleri sayısı git gide arttı. Buna karşın özellikle Moldova içerisindeki özerk bölgeler olan Gagavuzya ve Transdinyester’de ise birleşime olumsuz bir gözle bakılıyor.

Moldova’yı da içine alan Beserabya bölgesi 100 yıldır farklı ülkelerin hâkimiyeti altına girmiştir. 1. Dünya Savaşı öncesi Rus Çarlığı’nın bir toprağı olan bölge, savaş sonucunda Romanya Krallığı’nın hâkimiyetine girdi. İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasının ardından ise süreç Romanya’nın aleyhine gelişti. 26 Haziran 1940 tarihinde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği, Romanya’ya bir ültimatom göndererek Besarabya ve Kuzey Bukovina bölgeleri resmen talep etti. Romanya ilk etapta Almanya’dan yardım talep etse de, 23 Ağustos 1939’da imzalanan Molotov-Ribbentrop Paktı’nın gizli protokolleri uyarınca bu bölge zaten Sovyet nüfuz alanına bırakılmıştı. Almanya’dan istediği cevabı alamayan Romanya, bahsi geçen bölgeleri SSCB’ne bırakmıştır.[1] Toplam alanı 50.762 kilometrekare ve nüfusu 3.776.309 olan bu bölgeler Sovyetler Birliği’nin resmi toprağı oldu.[2][3] Kızıl Ordu birlikleri, 28 Haziran ile 3 Temmuz tarihleri arasında bölgeye girerek işgal sürecini tamamlamıştır. Sovyetlerin bölgedeki ilk hakimiyet dönemi kısa sürmüş; 22 Haziran 1941'de Nazi Almanyası'nın SSCB'ye karşı başlattığı Barbarossa Harekâtı ile Romanya, kaybettiği bu toprakları geçici bir süreliğine yeniden geri almıştır. Sovyet birlikleri, 1944 yılında başlattıkları İkinci Yaş-Kişinev Taarruzu[4][5] ile kapsamlı bir karşı saldırıya geçerek Rumen ordusunu geri püskürtmüştür. Cephedeki bu askeri başarısızlıklar ülkede bir darbe sürecini tetiklemiş ve Romanya’nın saf değiştirme sürecini hızlandırmıştır. Besarabya üzerinden Romanya içlerine ilerleyen Sovyet kuvvetleri, Rumen ordusunun büyük bir bölümünü savaş esiri olarak ele geçirmiş ve ülkeyi fiilen işgal etmiştir. Bu gelişmelerin neticesinde Romanya, 12 Eylül 1944 tarihinde Müttefik Devletler ile Moskova Ateşkes Antlaşması’nı imzalamıştır. Bu antlaşma ile Besarabya bölgesi Sovyet kontrolüne geçmiş ve SSCB'nin dağılmasına kadar bu statüsünü korumuştur.

Moldova’nın Bağımsızlığını İlan Etmesi ve İlk Birleşme Hareketleri

Moldova, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ni oluşturan 15 cumhuriyetten biriydi. Moldova, 27 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan ederek Avrupa sahnesine çıkan devletlerden biri olmuştur.[6] Bu dönemde Romanya'da ise rejim değişikliği yaşanmış, akabinde demokratik kurumlar inşa edilmeye başlanmıştır. Bu zaman diliminde Moldova'nın ilk Cumhurbaşkanı Mircea Snegur Şubat 1991'de Romanya parlamentosuna yaptığı konuşmada, Moldovalıların ve Rumenlerin ortak kimliğinden bahsetmiş ve "Prut Nehri'nin her iki yakasındaki Rumenler" ifadesini kullanmıştır.[7] Haziran 1991'de Snegur, Moldova'nın Romanya ile yeniden birleşme yolunda ilerlediğini belirtmiş ve Sovyetler Birliği'nin bunu durdurmak için büyük bir çaba sarf etmediğini de sözlerine eklemiştir. Bununla birlikte Pek çok Moldovalı aydın 'ana vatan Romanya ile yeniden birleşmeyi' desteklese[8] de halk nezdinde bu fikre verilen destek oldukça düşük olmuştur. 1992 yılında yapılan bir ankete göre Moldovalıların %70’inden fazlası birleşmeye karşı çıkmaktaydı. Öte yandan, Moldovalı, Rus ve Ukraynalı nüfusun dengeli bir dağılım sergilediği ayrılıkçı bölge Transdinyester, Romanya ile birleşme ihtimalini bir tehdit olarak öne sürmüş, bu durumu Rusya’nın etki alanında kalma arzularına meşru bir bahane olarak kullanmıştır.[9]Öte yandan 26 Haziran 1991’de Larry Pressler’in talebi üzerine ABD Senatosu, Moldova ve Kuzey Bukovina’nın Romanya ile birleşmesini destekleyen bir karar aldı.[10]

Fakat iki ülkenin birleşimi istenildiği gibi gitmedi. Moldova’nın bağımsızlık sonrası süreci, "birleşme yanlısı" aydın kesim ile "bağımsızlık yanlısı" reelpolitik arasında yaşanan sert bir siyasi kırılma ile şekillenmiştir. 1991 yılında Mircea Snegur’un "Prut’un iki yakasındaki Rumenler" söylemi ve ABD Senatosu’nun S.Res.148 sayılı kararıyla desteklenen romantik milliyetçi hava kısa sürede yerini derin bir görüş ayrılığına bırakmıştır. Bu kırılmanın en somut göstergesi, iktidardaki Moldova Halk Cephesi ile Cumhurbaşkanı Snegur arasındaki gerilimin tırmanması[11] ve Snegur’un radikal bir hamleyle bağımsızlık yanlısı Agrarian Party of Moldova (Tarımcılar) grubuna yaklaşarak Andrei Sangheli’yi başbakan atamasıdır. Halkın %70’inden fazlasının birleşmeye karşı çıkması ve Transdinyester krizinin yarattığı güvenlik tehdidi, bu siyasi kopuşu hızlandırmıştır. 1994 seçimlerinde Tarımcılar ve Sosyalistlerin elde ettiği zafer, anayasal düzeyde "Moldovaca" dil tanımının kabulü ve milli marşın değiştirilmesi, Moldova’nın Romanya ekseninden tamamen çıkarak kendi egemen ve çok etnikli devlet kimliğini inşa ettiği asıl dönüm noktası olmuştur. Moldova’da bu gelişmeler yaşanırken 1996 yılında Moldova Cumhurbaşkanı Mircea Snegur ülkenin resmi dilinin adını yeniden 'Rumence' olarak değiştirme girişimi, Moldova Parlamentosu tarafından 'Romanya yayılmacılığını teşvik edeceği' gerekçesiyle reddedildi. Öte yandan dönemin Romanya Cumhurbaşkanı Ion Iliescu, bağımsızlık ilanı sonrasında Moldova ile birleşmeyi gerçekleştiremediği yönündeki eleştirilere bir röportajında yanıt vermiştir. Iliescu, Batılı ülkeler de dâhil olmak üzere uluslararası desteğin eksikliği ve Kişinev’deki siyasi iradenin yetersizliği nedeniyle Romanya’nın bu birleşmeyi tek başına hayata geçirmesinin mümkün olmadığını savunmuştur.[12]

21.Yüzyıl ile birlikte iki ülke arasındaki birleşme konusunda iyi gelişmeler yaşanmadı. Moldova Komünist Partisi’nin çoğunlukta olduğu Parlamento tarafından 2003 yılında kabul edilen 'Ulusal Politika Kavramı', Moldova’nın devlet kimliğini radikal bir düzleme taşımıştır. Bu belgeyle birlikte Moldovalılar ve Rumenlerin tarihsel ve kültürel olarak tamamen 'farklı halklar' olduğu resmen ilan edilmiş dahası, Rumen kimliği Moldova sınırları içerisinde 'etnik bir azınlık' statüsüne indirgenmiştir. Bu yasama hamlesi, Moldova’nın post-Sovyet dönemdeki kimlik arayışında Romanya ekseninden kopuşun ve müstakil bir 'Moldovan' ulusu yaratma çabasının en keskin hukuki belgesi olmuştur.

Romanya’nın AB Üyeliği Süreci İle Birlikte Moldova’nın Durumu

2006 yılı ile birlikte ise Romanya tarafından sıcak mesajlar verilmiştir. Ocak 2006'da Romanya Cumhurbaşkanı Traian Băsescu, Moldova’nın Avrupa Birliği entegrasyonuna tam destek verdiğini belirterek, “Romanya’nın asgari politikası, Rumen ulusunun AB çatısı altında birleşmesidir” açıklamasında bulunmuştur. Bu 'asgari politika' vurgusu, doğal olarak daha kapsamlı bir 'azami politika' (tam siyasi birleşme) ihtimalini de gündeme taşımıştır. Nitekim Băsescu, aynı yılın Temmuz ayında mevkidaşı Vladimir Voronin’e Moldova’nın 2007’de Romanya ile eş zamanlı olarak AB’ye katılması yönünde (örtük bir birleşme teklifi içeren) bir çağrıda bulunduğunu ancak bu teklifin reddedildiğini iddia etmiştir.[13] Süreç, ekonomik bir boyuta da taşınmış, Ekim 2006'da Cotidianul gazetesinin[14] olası bir birleşmenin maliyetini 30-35 milyar € olarak hesaplaması, Ziua[15] ve Timpul[16] gibi yayınlarca maliyetlerin abartıldığı ve meselenin stratejik boyutlarının ihmal edildiği gerekçesiyle sertçe eleştirilmiştir.

Asıl kırılma noktası ise 2009 yılında yaşanmıştır. Nisan 2009 parlamento seçimlerini takip eden kitlesel iç karışıklıklar ve ardından Temmuz 2009’da yenilenen seçimlerle kurulan Avrupa Entegrasyonu İttifakı (AIE), Romanya ile birleşme tartışmalarını yeniden alevlendirmiştir. Sekiz yıllık iktidarın ardından muhalefete düşen Komünist Parti, bu yeni koalisyonu 'iktidara gelen birlikçiler (unionists)' olarak nitelendirerek siyasi bir kampanya başlatmıştır.[17] Bu dönemdeki spekülasyonları değerlendiren siyasi analizci Stanislav Belkovsky Kasım 2009'da verdiği bir mülakatta, Nisan olaylarının Moldova'nın kademeli olarak Romanya ile bütünleşme sürecinin başlangıcını teşkil ettiğini savunmuştur.[18]

Bu tarihten itibaren Moldova tarafı olaya daha mesafeli davranırken Rumen yönetimi daha olumlu bakmıştır. Nitekim 27 Kasım 2013’de tarihinde, Litvanya’nın başkenti Vilnius'ta düzenlenen Doğu Ortaklığı Zirvesi’ne katılımından hemen önce Romanya ulusal televizyon kanalı TVR’ye mülakat veren Cumhurbaşkanı Traian Băsescu, Romanya’nın stratejik vizyonuna dair kritik bir açıklamada bulunmuştur. Băsescu yaptığı açıklamada, NATO ve Avrupa Birliği üyeliklerinin ardından Romanya’nın 'üçüncü büyük ulusal önceliğinin' Moldova ile birleşmek olması gerektiğini vurguladı.[19] Devlet Başkanı konuşmasında, “Eğer Moldova’da birleşme yönünde bir irade (birlikçi akım) oluşursa, Romanya’nın buna tereddüt etmeden 'evet' diyeceğinden eminim.” ifadelerini kullandı.[20] Buna karşın Traian Băsescu’nun birleşmeye yönelik açıklamaları Moldova siyasetinde keskin bir kutuplaşmaya yol açtı. Kişinev Belediye Başkanı Dorin Chirtoacă bu açıklamaları memnuniyetle karşılarken[21] merkezi hükümet kanadı çok daha ihtiyatlı ve mesafeli bir tutum sergilemiştir. Dönemin Başbakanı Iurie Leancă, Băsescu’nun söylemlerini Moldova’nın iç ve dış dengeleri için 'sorun yaratıcı' bir müdahale olarak nitelendirmiş ve önceliğin 'egemen Moldova' olduğunu vurgulayarak Bükreş’e karşı diplomatik bir set çekmiştir.[22] Leancă’nın bu duruşu; iktidar koalisyonunun diğer ağır topları Vlad Filat[23] ve Marian Lupu’nun yanı sıra, ana muhalefet lideri Vladimir Voronin tarafından da desteklenerek geçici bir 'bağımsızlık mutabakatı' oluşturmuştur.[24]Ancak takip eden yıllarda Moldova siyasetinde dikkat çekici bir paradigma değişimi yaşandı. Romanya ekonomisinin Avrupa Birliği üyeliğiyle birlikte yakaladığı ivme ve artan refah seviyesi, başlangıçta mesafeli duran Filat ve Leancă gibi isimlerin pozisyonlarını esnetmiştir. Birleşme fikri, bu aktörler nezdinde artık sadece tarihsel bir ideal değil Romanya’nın ekonomik başarısından pay alma ve güvenlik kaygılarını giderme amaçlı rasyonel bir stratejiye dönüşerek açıkça desteklenmeye başlanmıştır.[25]

Rusya-Ukrayna Savaşı Birleşme Yanlısı Hareketi Güçlendirdi

Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik başlattığı işgal ile birlikte Moldova’nın güvenlik mimarisini sarsarak Romanya ile birleşme senaryolarını yeniden tartışmaya açtı. Rumen Tarihçi Marius Oprea[26] gibi birleşme yanlısı isimler, bu hamlenin NATO’nun doğu kanadını tahkim edeceğini ve Transdinyester kaynaklı bir çatışma riskine karşı Moldova’ya nihai bir koruma sağlayacağını savunmaktadır. Eski Başbakan Iurie Leancă da Rus tehdidine karşı tek gerçekçi çözümün Bükreş ile bütünleşmek olduğunu belirterek bu görüşü desteklemiştir.[27] Buna karşın, Moldova’nın mevcut lider kadrosu daha ihtiyatlı bir denge siyaseti izlemektedir. Cumhurbaşkanı Maia Sandu[28] ve Dışişleri Bakanı Nicu Popescu[29], birleşmenin ancak halkın iradesiyle (referandum yoluyla) mümkün olabileceğini vurgulayarak topu ulusal bilince atmışlardır. Dönemin Başbakanı Natalia Gavrilița ise birleşme seçeneğinin şu an için gündemde olmadığını net bir dille ifade etmiştir.[30] Gavrilița, Moldova’nın stratejik rotasını NATO üyeliğini dışarıda bırakan, ancak Avrupa Birliği entegrasyonuna odaklanan 'bağımsız ama Avrupalı' bir model olarak tanımlamıştır.[31]

2023 yılının başından itibaren Rusya’nın Moldova üzerindeki retoriği sertleşerek doğrudan askeri tehdit boyutuna ulaşmıştır. Rus milletvekilleri Leonid Kalaşnikov ve Svetlana Zhurova, Moldova’nın Romanya ile birleşme ve dolayısıyla NATO şemsiyesine girme yönündeki her türlü niyetinin 'devletin yıkımına' yol açabileceği uyarısında bulunmuşlardır.[32][33] Bu gerilim, 2 Şubat 2023’te Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un açıklamalarıyla zirveye taşınmıştır.[34][35] Lavrov, aynı zamanda Romanya vatandaşı olan Cumhurbaşkanı Maia Sandu’nun 'birleşme ve NATO' eksenli politikalarını hedef alarak, bu yolun devam etmesi halinde Moldova’nın 'Ukrayna’nın kaderini' paylaşabileceğini açıkça ifade etmiştir. Ancak siyasi analizci Stanislav Belkovsky, Moskova’dan gelen bu doğrudan tehditlerin beklenenin aksine bir katalizör görevi görebileceğini, Rusya’nın saldırgan tutumunun Kişinev ve Bükreş yönetimleri arasındaki entegrasyon sürecini daha da hızlandırabileceğini savunmuştur.[36]

2026 yılının başı, Moldova ve Romanya arasındaki birleşme tartışmalarında 'şahsi irade' ile 'toplumsal gerçeklik' arasındaki makasın en net görüldüğü dönem olmuştur. Ocak 2026'da Cumhurbaşkanı Maia Sandu ve Başbakan Alexandru Munteanu, olası bir referandumda 'Evet' oyu kullanacaklarını ilk kez bu kadar net bir şekilde beyan ederek tarihi bir eşiği aşmışlardır. Ancak her iki lider de Avrupa entegrasyonuna olan güçlü halk desteğinin, Romanya ile tam siyasi birleşme konusunda henüz aynı seviyeye ulaşmadığına dikkat çekerek, bölgesel istikrarsızlık karşısında bu senaryonun stratejik bir ihtimal olarak masada kaldığını belirtmişlerdir. 22 Ocak 2026'da Romanya Cumhurbaşkanı Nicușor Dan, Kişinev'den gelen bu sinyallere toplumsal destek vurgusuyla karşılık vererek, Moldova halkının çoğunluğu bu fikri benimsemeden birleşmenin gerçekleşemeyeceğini ifade etmiştir.[37] Süreçteki bir diğer önemli çatlak ise Şubat 2026'da UDMR lideri Hunor Kelemen’in çıkışıyla belirmiştir. Kelemen, siyasi revizyonizm endişesiyle birleşme referandumuna katılmayacağını açıklayarak, Romanya’nın odağını yalnızca Moldova’nın AB üyeliğine vermesi gerektiğini savunmuştur.[38]

İki ülkenin birleşmesine yönelik haberler tekrar gün yüzüne çıktı. Yakın bir zamanda Moldova’ya yapılan bir ankete göre;

"Gelecek Pazar günü Moldova Cumhuriyeti ile Romanya'nın birleşmesi konusunda bir referandum yapılsa, birleşme lehine mi yoksa aleyhine mi oy kullanırsınız?" sorusuna verilen yanıtlar:

Evet (Birleşme Yanlısı): %44
Hayır (Birleşme Karşıtı): %39,2
Ne Olumlu Ne de Olumsuz: %9,4
Kararsız / Bilmiyorum: %6,7
Cevapsız: %0,8

Ayrıca, Moldova'daki katılımcıların %37'si birleşmenin avantaj getireceğine inanırken, %33'ü dezavantajların daha fazla olacağını düşünüyor. Bununla birlikte yurt dışında yaşayan Moldova vatandaşları daha çok birleşme taraftarı oldu.

Evet (Birleşme Yanlısı): %60,8
Hayır (Birleşme Karşıtı): %24,3
Ne Olumlu Ne de Olumsuz: %9,7
Kararsız: %4
Cevapsız: %1,1

Diasporadaki 235 katılımcının %52,1'i Romanya ile birleşmenin daha fazla avantaj sağlayacağı görüşünde.

Moldova’da ankete katılan katılımcılar, birleşmenin temel avantajları olarak ekonomik getirileri ön plana çıkardı:

Avantajlar: Daha yüksek emekli maaşları ve ücretler, iş imkânlarına serbest erişim, serbest dolaşım ve ekonomik kalkınma.
Dezavantajlar: En sık dile getirilen dezavantaj hem Moldova’da hem de diasporada benzer oranlarla egemenlik ve bağımsızlık kaybı olmuştur. Bunu etnik gerilimler ve Rusya ile bağların kopması endişesi izlemektedir.

Birleşmenin ne zaman gerçekleşebileceği sorulduğunda, bu ideale inananların en yaygın cevabı "önümüzdeki 2-4 yıl içinde" olmuştur. Araştırma ayrıca Romen ulusal kimliğinde bir yükseliş olduğunu göstermektedir:

Etnik Kimlik: Moldova içinde %15’i kendisini Romen, %65’i ise Moldovalı olarak tanımlıyor. Diasporada ise kendisini Romen olarak tanımlayanların oranı iki katına çıkarak %32'ye ulaşıyor.

Dil: Moldova’daki katılımcıların %44,2’si konuştuğu dili Romence, %40’ı ise Moldovaca olarak belirtmiştir. Sayım sonuçlarının aksine, Romence konuştuğunu söyleyenler ilk sıraya yükselmiştir. Diasporada ise Romence diyenlerin oranı %72 civarındadır.

Anket sonuçlarına göre, kamuoyundaki yaygın görüşlerin aksine, Moldova içinde birleşme yanlılarının çoğulculuğu, diasporada ise mutlak çoğunluğu söz konusudur. Diğer önemli bulgular şunlardır:

Diaspora Etkisi: Diaspora çok daha fazla Romen yanlısı, birleşmeci ve daha iyi bilgilendirilmiş durumdadır.
Bilgilendirme Potansiyeli: Basit bir bilgilendirme kampanyasının, birleşmeye olan desteği %14 oranında artırma potansiyeli olduğu saptanmıştır.
Ekonomi vs. Kimlik: 2024 nüfus sayımı verilerine göre Romen kimliği artsa da, birleşmeyi destekleyen ana motivasyon kaynağı kimlikten ziyade ekonomik beklentilerdir.[39]

Sonuç

Moldova’nın 1991’den 2026’ya uzanan siyasi serüveni, bir devletin bağımsızlık idealizmi ile sert jeopolitik gerçeklikler arasındaki sıkışmışlığını en çıplak haliyle ortaya koymaktadır. 1991’deki romantik "ortak kimlik" hayalleriyle başlayan süreç, toplumsal direnç ve Transdinyester krizinin yarattığı dondurulmuş çatışma iklimiyle şekillenerek yerini uzun süre kurumsal bir "müstakil devlet" doktrinine bırakmıştır. Ancak 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Lavrov gibi aktörlerin "Ukrayna’nın kaderi" üzerinden savurduğu tehditler, birleşme fikrini tarihsel bir özlemden öte varoluşsal bir güvenlik ve beka stratejisine dönüştürmüştür.

2026 yılına gelindiğinde Moldova, çok katmanlı bir direnç ve değişim tablosuyla karşı karşıyadır. Cumhurbaşkanı Maia Sandu ve Başbakan Alexandru Munteanu’nun şahsi "Evet" tercihleri devlet zihnindeki büyük dönüşümü simgelese de Igor Dodon önderliğindeki Sosyalist blok, Transdinyester meselesi ve Gagavuz Özerk Yeri’nin "bağımsızlık" yanlısı tutumları, sürecin önündeki en büyük iç engeller olarak durmaktadır. Özellikle Gagavuzya’nın, birleşme durumunda kendi kaderini tayin etme hakkını saklı tutan 1994 tarihli yasal statüsünü bir koz olarak kullanması, birleşme senaryosunu sadece Kişinev değil, bölgesel istikrar için de riskli bir denkleme dönüştürmektedir. Sonuç olarak Moldova için Romanya ile birleşme, içerdeki etnik ve siyasi bölünmüşlük ile dışardaki Rus baskısı arasında gidip gelen, ancak Avrupa Birliği yolu tıkandığı takdirde her an tetiklenebilecek stratejik bir "jeopolitik sığınak" olma özelliğini korumaktadır.

KAYNAKÇA