Epstein Dosyası Üzerinden Küresel Elit Ağlar ve Diplomasiye Etkileri

Jeffrey Epstein olayı ilk kez gün yüzüne çıktığında bir magazin olayından çok daha fazlasıydı.Yaşananlar yalnızca bireysel suçlarla sınırlı değildi. Olayın derinliklerine inilmesi ile birlikte modern dünyada gücün nasıl dağıldığını ve  Epstein’in önemli siyasetçilerle,iş insanlarıyla ve kraliyet aileleri ile kurduğu “gri ağ” ile politikanın dolaylı da olsa etkilenebileceğini bize göstermişti.

Peki bir iş insanının kurduğu bu gri ağ dış politikayı ve devletleri nasıl etkileyebiliyor?

Geleneksel uluslarası ilişkiler teorileri,” devletten devlete” anlayışını kabul eder ve temel aktörleri de resmi kurumlar ve devlettir.Ancak bizim öğrendiğimiz klasik anlatıların dışında,modern dünyada düzen kurma artık devletten devlete değil,kişiden kişiyedir.Devletlerin ulusal  çıkarlardan ziyade elitlerin kişisel zevkleri ön plana çıkmaktadır.Artık bir ülke ile ilişki kurmak için yalnızca dışişleri bakanı ile temas kurmak yeterli olmamakla beraber kişilerin hangi ağlarla temas halinde olması da önemlidir.Modern dünya uluslarası ilişkileri, kamuya yararlı olması gereken şeffaf bir hizmet olmaktan çıkmış durumdadır.

Epstein ağı yalnızca ABD merkezli olmaktan çıkıp ulus-aşırı bir yapıya bürünmüştür.Avrupa ve Orta Doğu’da da izlerine rastlanan bu ağ,diplomatik ilişkilerin kimi zaman kapalı kapılar ardında,resmi olmayacak şekilde gerçekleştirildiğini gözler önüne sermiştir.Epstein örneği bize diplomasinin yalnızca kurum binalarında yapılmadığını kanıtlar nitelikte olmuştur.

Bu gri ağın çökertilmesi ile birlikte devletlerin karar alma süreçlerine duyulan güven azalmıştır.Özellikle dünya siyasetinde önemli rol oynayan siyasi figürlerin ve iş insanlarının bu dosyalarda isimlerinin geçmesi büyük soru işaretleri yaratmaktadır.Örneğin İngiltere Prensi Andrew ile kurulan bağlantıların ortaya çıkması ülkeler arasındaki diplomatik ilişkiyi etkileyebilir.Görünmez güç ağlarının dış politikaya doğrudan olmasa da dolaylı yoldan etkilemesi kaçınılmaz olmuştur.

Bu dava ile birlikte gördük ki,elitler arasında kurulan bu kirli ağlar,devletlerin “dikey hiyerarşisinden” ve geleneksel devlet anlayışından çok daha hızlı ve çok daha etkili şekilde işliyor.Yalnızca derin bağlantılara sahip olan bir yatırımcı bile devletin bakanından politik çerçeveler içerisinde daha önemli konuma gelebiliyor.

Bu durumun etkilerini iki başlık altında inceleyebiliriz:

Kurumlardaki resmiyetin zayıflaması: Köklü kurumların bu tarz ağlara maruz kalarak resmiyete yakışır şekilde bir karar ile süzgeçten geçirmek yerine kişisel zaafları ön planda tutarak kararlar alması.

Halkın güveninin sarsılması: Siyasi liderlerini demokratik haklarını kullanarak seçen halklar,dünya düzeninin yalnızca elitlere hizmet ettiğinden şüphelenmeye başlaması.

21. Yüzyılda Diplomasi, Küresel Elit Ağlar ve Uluslararası İlişkilerin Geleceği

21.yüzyıl yalnızca teknolojik gelişmelerin süratle yaşandığı bir dönem değildir, aynı zamanda diplomasinin ve güç ilişkilerindeki dengenin şekillendiği bir dönemdir. Özellikle son yıllarda devletlerin geleneksel devlet yapısından uzaklaştığını bizlere göstermektedir. Bu bağlamda, uluslararası ilişkiler teorilerinden realizm teorisini değerlendirmek önemlidir. Realizm teorisine göre uluslarası sistem anarşik bir yapıya sahiptir ve devletler bu sistem içinde hayatta kalmak için güç dengesi oluşturmaya çalışır (Waltz,1979). Bu geleneksel ve klasik bakış açısında devletlerin üçüncü şahıslarla teması minimumdur ve yalnızca kendi güçlerini maksimum seviyeye çıkarmak ön plandadır. Örneğin, ABD’nin Orta Doğu’da uyguladığı politika realisttir ve kendi çıkarlarını ön planda tutarak güvenliğe ve enerji kaynaklarına erişmeye çalışır.

Epstein gibi figürlerin de bu ‘klasik’ bakışa etkisi ekonomik ve diplomatik açılardan oldukça etkilidir. Devlet dışı aktörlerin de sisteme dahil olabileceği ve kararların alınmasında ne denli etkili olabileceğini bizlere göstermektedir.

Bu bağlamı anlamak için bir diğer önemli teori ise liberal teoridir.Uluslararası ilişkilerde devlet dışı figürlerin de  aksiyonları önemlidir. İşte Liberal teori burada devreye girmektedir. Liberal teori, uluslararası ilişkilerde yalnızca devletlerin değil; aynı zamanda uluslararası kurumların, ekonomik ilişkilerin ve devlet dışı aktörlerin de iş birliği yoluyla sistem üzerinde etkili olduğunu savunan yaklaşımdır. (Robert Keohane ve Joseph Nye).

Bu yaklaşımda şahısların bireysel ekonomik ve sosyal ağları uluslararası ilişkiler üzerinde etkili olabilir. Diplomatik kanallar dışında yapılan etkinlikler ve bağışlar bu ağların kurulmasında alternatif bir zemin yaratır.

Son yirmi yılda yaşanan gelişmelerle birlikte, diplomasinin geçirdiği dönüşüm en çok da şeffaflık, gizlilik ve güven arasında olması gereken dengenin bozulmasıdır. Geleneksel anlayışta bazı kararlar arka planda alınırken, günümüzde medyanın da etkisi ile birlikte bazı olaylar göz önünde yaşanmaktadır. Ancak Epstein davası ile birlikte görülmektedir ki bazı ilişkiler halen gizli ve kapalı kapılar ardında da yürütülebilmektedir. Bu gri ağların aksiyonları ne kadar gizli olsa da sonuçları diplomasiyi oldukça etkilemektedir.

Sonuç olarak, 21. Yüzyılın devlet ve diplomasi anlayışı yalnızca yirmi sene içerisinde olsa  dahi önemli ölçüde değişmiştir. Devletler ana figür olarak görünebilirler, fakat bu durumun zayıflaması gözden kaçmamaktadır .Uluslararası ilişkiler teorileri bu dönüşümü anlamamıza yardımcı  olabilirler, fakat günümüze göre tekrardan yorumlanmalı ve değerlendirilmelidir. Jeffrey Epstein olayı modern dünyanın güç tanımının yalnızca resmi kurumlarla sınırlı olmadığını bize açıkça ve acı şekilde göstermiştir. Elitlerin küresel ağlarda bu düzeyde etkili olması diplomasinin geleceğinde muhakkak bulunması gereken şeffaflık ve güvenilirlik kavramlarının ne denli şekilleneceğine dair şüphe uyandırmaktadır. 

KAYNAKÇA

• Keohane, R. O., & Nye, J. S. (1977). Power and interdependence: World politics in transition. Boston: Little, Brown.

• Waltz, K. N. (1979). Theory of international politics. Reading, MA: Addison-Wesley.

• Risen, J., & Zucchino, D. (2019). Epstein: Dead men tell no tales. New York: HarperCollins.

• BBC News. (2019, August 10). Jeffrey Epstein: The billionaire pedophile and his global network. https://www.bbc.com/news/world-us-canada-49291979

• The Guardian. (2019, July 9). Prince Andrew and Epstein: The scandal explained. https://www.theguardian.com/uk-news/2019/jul/09/prince-andrew-epstein-scandal