Türkiye - Uganda İlişkileri
Soğuk Savaş Dönemi’nin de etkisiyle Batı Bloğuna yakın bir dış politika izleyen Türkiye, yeni yeni bağımsızlığını kazanan Afrika ülkeleriyle ilişkilerini geliştirme yönünde adımlar atıyordu. 9 Ekim 1962 tarihinde İngiltere himayesinden ayrılıp bağımsızlığını ilan eden Uganda ile Türkiye arasındaki ilişkiler 1969 yılında resmi olarak tesis edilmeye başlanmıştır. Uganda’nın bağımsızlığını izleyen bu süreçte, Türkiye – Uganda – İsrail arasında bazı askeri ve ekonomik iş birliği örnekleri görülmüş fakat sürdürülebilir bir yapıda ilerlememiştir. Türkiye, bu dönemde Uganda ile ilişkilerini geliştirmeye yönelik adımlar atsa da beklenen etki görülmemiş ve uygulanan politikalar düşük profilli kalmıştır. Karşılıklı büyükelçiliklerin açılmaması, üst düzey resmi ziyaretlerin gerçekleştirilmemesi, ekonomik ve askeri işbirliklerinin anlamlı ve istenilen seviyede olmaması, dönemin başkanı Obote’nin Sudan yanlısı politikaları (İsrail ile olan ilişkileri etkilemiş ve üçlü işbirliğini zayıflatmıştır), bölgede yaşanan siyasal istikrarsızlar ilişkilerin boyutunu etkilemiştir. Ocak 1971’de Uganda’da Idi Amin askeri darbe ile Obote iktidarını devirmiş ve yerine geçmiştir. Bu dönemde Türkiye, Uganda iç siyasetine müdahil olmayarak hükümetler arası ilişkileri her ne kadar en aza indirmiş olsa da bazı Türk firmaları ekonomik boyutta bölgede varlık göstermiştir. İki ülke arasında ilişkiler uzun yıllar sembolik düzeyde devam etmiş ve 1998 yılında başlayan Afrika’ya Açılım Politikası ile ilişkilerde ilerleme kaydedilmiştir.
2005 yılında Türkiye’nin Afrika Birliğine gözlemci üye olarak dahil olmasını izleyen sürede ve üzerinden geçen üç yılın ardından Türkiye Afrika Birliği tarafından stratejik ortak olarak ilan edilmesiyle birlikte ikili ilişkiler ivme kazanmıştır. 2010 yılına gelindiğinde ise ilişkiler kurumsallaşmış ve karşılıklı olarak Kampala’da 2010, Ankara’da ise 2011 yılında büyükelçiliklerin açılmasıyla ilişkiler çok boyutlu bir gelişim göstermiştir. Cumhurbaşkanlığı nezdinde ilk ziyaret 2010 yılında Uganda Cumhurbaşkanı Yoweri Museveni’nin Türkiye’ye gelişiyle başlamış ve 2016 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından iade-i ziyaret gerçekleştirilmiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu ziyaretinde altı adet ikili anlaşma imzalanarak ilişkiler bir üst seviyeye taşınmıştır. Diplomatik ve resmi ziyaretler devam ederken iki ülkede de kurulan Parlamentolar arası Dostluk Grubu mevcudiyetini devam ettirerek siyasi iş birliğine yeni bir boyut kazandırmış ve ilişkiler arasındaki bağları kuvvetlendirmiştir. Türkiye’de düzenlenen zirveler ve diplomasi forumlarına Uganda üst düzey temsilcileri konuşmacı olarak iştirak etmiş ve Türk mevkidaşlarıyla görüşmeler yapmıştır. Aynı zamanda iki ülke İslam İşbirliği Teşkilatı’na üye konumunda olup teşkilat çatısı altında uyumlu politikalar izlemektedir. Uganda ve Türkiye ilişkileri siyasi ve diplomatik ilişkilerin yanında ekonomik ve ticari, kültür ve eğitim, güvenlik ve savunma, insani yardım ve kalkınma alanlarında işbirliğine gitmiştir.
Uganda, jeopolitik konumu ve zengin doğal kaynaklarıyla önemli ekonomik potansiyele sahip Afrika ülkelerinden biridir. Uganda-Türkiye ekonomik ilişkilerine bakıldığında ise 1969 yılından itibaren ekonomik ilişkiler kurulmaya başlanmış ve ikili ticaret hacminin artırılması hedeflenmiştir. Bu bağlamda 2011 yılında DEİK (Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu) tarafından Türkiye – Uganda İş Konseyi kurulmuştur. Konseyin başlıca amacı ikili ilişkileri ilerletmek, ekonomik ilişkiyi artırmak ve iki ülkenin iş insanı heyetlerinin yatırımlarını çekerek yeni işbirliği fırsatları yakalamaktır. Bu kapsamda İş Konseyi tarafından bakanlıklar nezdinde görüşmeler ve yatırım forumları düzenlenmiştir. Devlet dışı aktörler olarak Uganda’da da varlık gösteren Türk firmaları bölgede altyapı çalışmaları, ulaşım ağları, enerji, tarım ve madencilik alanlarında işbirliği fırsatları sunarak bölge halkına istihdam sağlamaktadır. Bugün Türkiye’nin Uganda’ya ihraç ettiği başlıca ürünler prefabrik yapılar, sağlık ürünleri, demir veya çelik eşyalar, makineler ve mekanik cihaz gibi ürünlerdir. Kakao, pamuk, baharat, kahve gibi ürünler de Türkiye’nin Uganda’dan ithal aldığı ürünler kapsamındadır.
İlişkilerin eğitim ve kültürel boyutunu ele aldığımızda ise Türkiye’nin bu alanda yumuşak güç politikaları uyguladığı görülmektedir. Gerek devlete bağlı kurum ve kuruluşlar gerekse sivil toplum kuruluşları aracılığıyla bölgede kültürel ve eğitim politikaları yürütülmektedir. Örneğin TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) 2017’de iki ülke arasında imzalanan Kalkınma İşbirliği Anlaşması ile Kampala ofisini açmış ve 2012’den beri süre gelen faaliyetlerini bölgede kurumsallaştırmıştır. TİKA aracılığıyla bölgede tıp eğitimleri, görme engelli bireylerin eğitimlerine destek, kadınlara meslek öğretimi, dini ve kültürel alanlarda faaliyetler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Türkiye Maarif Vakfı, Yunus Emre Enstitüsü ve Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluğu Başkanlığı bölgede eğitim faaliyetleri yürüten kurumlardır.
Güvenlik ve savunma alanında ise ilişkiler başlangıçta neredeyse yok denecek kadar az boyuttayken Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2016 ziyareti sonrası bu alanda ilişkiler ivme kazanmış ve ortak tutumlar sergilenmiştir (Özellikle İslam İşbirliği Teşkilatı karalarında). Bu kapsamda Türk Silahlı Kuvvetleri, Uganda Halk Savunma Kuvvetlerine düzenli eğitimler vermeye başlamış ve Ugandalı ordu mensupları eğitim amacıyla Türkiye’de bulunmuştur. Kapasite geliştirme, terörle mücadele ve sınır güvenliği gibi alanlarda iki ülke arasında istişare ve çalışmalar sürmektedir.
Türkiye-Uganda ilişkilerinde bir diğer gelişme gösteren alan ise insan odaklı kalkınma işbirliği stratejileridir. Yaşanan salgın hastalıklar, yetersiz tıbbi ilaçlar ve insan yaşamını etkileyen pek çok faktörün standartların altında kalması sebebiyle Türkiye bölgeyi iyileştirme çalışmalarında aktif rol oynamaktadır. Tarım ve gıda güvenliği, su, sanitasyon ve altyapı, mesleki eğitimler, kadınların ve gençlerin istihdam edilmesi gibi alanlarda işbirliğine gidilmiştir. Deri işleme atölyesi, balıkçılık ve arıcılık eğitimleri, kadın çiftçilere yönelik destek ve eğitimler gibi birçok alanda TİKA tarafından kapsamlı projeler yürütülmüştür.
Sonuç olarak Türkiye-Uganda ilişkilerinin, 1969’da sembolik başlayan diplomatik bağları 1998 Afrika Eylem Planı ile ivme kazanan süreç 2010’da karşılıklı büyükelçiliklerin açılmasıyla tam anlamıyla kurumsallaşmış ve devlet başkanları düzeyinde görüşmeleri beraberinde getirmiştir. İki ülke arasında işbirliğinin güçlenmesi adına 2011’de DEİK tarafından Türkiye-Uganda İş Konseyi kurulmuş ve taraflar arasında çeşitli üst düzey ziyaretler gerçekleştirilmiştir. 2017’ye gelindiğinde ise TİKA Kampala ofisini açmış ve bölgede çeşitli faaliyetlerle varlık göstermiştir. Günümüze gelindiğinde ise devam eden Ortak Eylem planlarıyla iki ülke arasında ilişkiler devam etmektedir. Uganda ile kurulan ilişkiler Türkiye’nin Afrika bölgesine yönelik stratejilerinin başarılı bir örneği olarak karşımıza çıkmaktadır.
KAYNAKÇA
Daban, C. (2021). 21. YÜZYILDA TÜRKİYE’NİN AFRİKA ÜLKELERİ İLE SİYASİ VE DİPLOMATİK İLİŞKİLERİ. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 925-944. https://doi.org/10.11616/asbi.961224
Daban, C. (2025). Türkiye’nin Afrika Kıtasına Yönelik Diplomatik Faaliyetlerinin Ekonomik İlişkilere Etkisi: 2008-2024 Dönemi Örneği. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 186-203. https://doi.org/10.33399/biibfad.1640758
Kampala Büyükelçiliği. (2025). Türkiye-Uganda ikili ilişkileri bilgi notu. T.C. Dışişleri Bakanlığı. https://kampala-be.mfa.gov.tr/Mission/ShowInfoNote/412836
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2025). Uganda siyasi görünümü. https://www.mfa.gov.tr/uganda-siyasi-gorunumu.tr.mfa
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2025). Türkiye-Uganda siyasi ilişkileri. https://www.mfa.gov.tr/turkiye-uganda-siyasi-iliskileri.tr.mfa
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı [TİKA]. (2025). Uganda - Kampala Program Koordinasyon Ofisi. https://tika.gov.tr/office/uganda-kampala-program-koordinasyon-ofisi/
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı. (2025). Faaliyetlerimiz. https://tika.gov.tr/faaliyetlerimiz/
Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu. (2025). Türkiye-Uganda İş Konseyi. https://www.deik.org.tr/turkiye-afrika-is-konseyleri-turkiye-uganda-is-konseyi
Oruç, A. (2022). Türkiye’nin Afrika stratejisinin dış ekonomik ilişkiler bağlamında değerlendirilmesi ve öneriler (Uzmanlık Tezi, İSEDAK ve Uluslararası Kalkınma İşbirliği Genel Müdürlüğü, Strateji ve Bütçe Başkanlığı). Ankara. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Yayınları, Yayın No: 0022. ISBN 978-625-8356-02-1.
T.C. Dışişleri Bakanlığı. (t.y.). Türkiye-Afrika ilişkileri. https://www.mfa.gov.tr/turkiye-afrika-iliskileri.tr.mfa
Oğurlu, E. (2018). 1998-2018 Arası Dönemde Türkiye’nin Afrika Deneyimi: Fikirden Eyleme Bir Dönüşüm. Avrasya Etüdleri, 54(2), 65-94. https://izlik.org/JA49XY73GP
T.C. Dışişleri Bakanlığı. (t.y.). Uganda’nın ekonomisi. https://www.mfa.gov.tr/uganda-ekonomisi.tr.mfa
Oğurlu, Ebru. “Türk Dış Politikası’nda Afrika Açılımı”. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 5/5 (November 1, 2017): 47-62. https://doi.org/10.25272/j.2147-7035.2017.5.5.05.
