Ana Sayfa > Yayınlar > Avrupa Birliği > Savaş Gölgesinde Yolsuzluk: Ukrayna’da Devlet Reformu, Siyasal Meşruiyet ve Kurumsal Dayanıklılık

Savaş Gölgesinde Yolsuzluk: Ukrayna’da Devlet Reformu, Siyasal Meşruiyet ve Kurumsal Dayanıklılık

Umut Bağdadioğlu, DSÖK için yazdı.

Umut Bağdadioğlu
Yazar

Yayımlanma Tarihi: 12.05.2026

Eren Yiğitoğlu
Editör

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin eski özel kalem müdürünün yolsuzluk soruşturmasında şüpheli sıfatıyla gündeme gelmesi, çağdaş devlet yönetimi, savaş dönemlerinde demokratik kurumların dayanıklılığı, post-Sovyet dönüşüm süreçleri ve uluslararası meşruiyet mekanizmaları açısından çok boyutlu analiz gerektiren son derece önemli bir gelişmedir. Bu olay, yalnızca bireysel bir bürokratik ya da hukuki mesele olarak değerlendirilmemeli; aksine Ukrayna’nın devlet kapasitesi, siyasi elit yapısı, reform süreçleri ve Batı ile kurduğu stratejik ilişkiler çerçevesinde daha geniş bir siyasal bağlam içerisinde ele alınmalıdır. Özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı’nın devam ettiği, güvenlik tehditlerinin yoğunlaştığı ve devlet kaynaklarının olağanüstü ölçekte seferber edildiği bir dönemde, yürütme organına yakın üst düzey isimler hakkında ortaya çıkan yolsuzluk iddiaları, hem iç siyasi meşruiyet hem de dış destek sistemleri açısından kritik sonuçlar doğurabilecek niteliktedir.

Siyaset bilimi perspektifinden değerlendirildiğinde, bu gelişme Ukrayna’nın demokratikleşme sürecinin halen tamamlanmamış, kırılgan ve yapısal sorunlarla çevrili olduğunu göstermektedir. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Ukrayna, çok partili siyasal yapıya geçiş yapmış olsa da, uzun yıllar boyunca oligarkik ekonomik ağlar, patronaj ilişkileri, bürokratik sadakat mekanizmaları ve elit merkezli güç dağılımı nedeniyle tam anlamıyla kurumsallaşmış bir liberal demokrasiye dönüşmekte zorlanmıştır. Post-Sovyet devletlerde yaygın biçimde görülen neopatrimonyal yapı, resmi demokratik kurumların varlığına rağmen gayriresmî güç ilişkilerinin siyasal karar alma süreçleri üzerindeki etkisini sürdürmesine neden olmaktadır. Ukrayna’da özellikle 2004 Turuncu Devrimi ve 2014 Euromaidan sonrasında Batı yanlısı reformist dönüşüm ivme kazanmış olsa da, sistem içerisindeki köklü çıkar ağlarının tamamen tasfiye edilmesi mümkün olmamıştır.

Bu bağlamda Zelenskiy’nin iktidara gelişi, geleneksel siyasal elitlere duyulan güvensizliğin ve halkın yolsuzluk karşıtı beklentilerinin ürünüdür. Zelenskiy, siyasete outsider kimliğiyle girerek şeffaflık, kamu yönetiminde reform, oligarkik yapıların sınırlandırılması ve devletin yeniden kurumsallaştırılması yönünde güçlü vaatlerde bulunmuştur. Bu nedenle yönetiminin temel meşruiyet kaynaklarından biri, eski siyasal kültürden kopuş iddiasıdır. Ancak yakın çevresinde yer alan üst düzey bir bürokratın yolsuzluk soruşturmasına dahil edilmesi, yalnızca bireysel bir suçlama değil; aynı zamanda reformcu siyasal anlatının güvenilirliğine yönelik önemli bir sınama anlamı taşımaktadır. Demokratik liderlikte kamuoyu desteği, sadece seçim başarısı veya kriz yönetimiyle değil, reform vaatlerinin kurumsal düzeyde uygulanabilirliğiyle de doğrudan bağlantılıdır. Dolayısıyla bu tür gelişmeler, Zelenskiy yönetiminin hem iç kamuoyundaki reformcu imajını hem de uluslararası düzeydeki güvenilirliğini etkileyebilir.

Savaş koşullarında devlet yönetimi ise bu tabloyu daha karmaşık hale getirmektedir. Uluslararası güvenlik literatüründe savaş dönemleri, yürütme gücünün genişlediği, merkezi karar alma süreçlerinin dar bir elit çevrede yoğunlaştığı ve demokratik denetim mekanizmalarının geçici olarak zayıflayabildiği dönemler olarak tanımlanmaktadır. Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırıları sonrasında Kiev yönetimi, doğal olarak güvenlik merkezli bir yönetime yönelmiş; askeri koordinasyon, dış yardımların yönetimi, savunma harcamaları ve kriz politikaları devletin temel öncelikleri haline gelmiştir. Ancak olağanüstü koşullar altında kamu kaynaklarının hızlı biçimde kullanılması, dış yardımların yoğunlaşması ve merkeziyetçi yönetim modellerinin güçlenmesi, yolsuzluk risklerini artırabilecek yapısal zeminler de yaratmaktadır. Bu nedenle savaş ekonomisi ile yolsuzluk arasındaki ilişki, yalnızca Ukrayna için değil, tarihsel olarak birçok savaşan devlet için yapısal bir sorundur.

Bu noktada asıl önemli olan, devletin yolsuzluk vakalarına karşı nasıl tepki verdiğidir. Demokratik sistemlerin başarısı, yolsuzluğun tamamen ortadan kalkmasından ziyade, ortaya çıktığında bağımsız soruşturma mekanizmalarının devreye girebilmesiyle ölçülmektedir. Eğer Ukrayna’da bu süreç bağımsız anti-korupsiyon kurumları, yargı organları ve denetleyici yapılar tarafından etkin biçimde yürütülüyorsa, bu durum devletin reform kapasitesinin tamamen aşınmadığını gösterebilir. Özellikle savaş gibi olağanüstü koşullarda dahi hukuki süreçlerin işletilmesi, Ukrayna’nın demokratik kurumsallaşma sürecinde belirli bir direnç kapasitesine sahip olduğunu ortaya koyabilir. Ancak süreç siyasi manipülasyona açık hale gelir, yalnızca belirli aktörlere yönelik seçici adalet pratiğine dönüşür veya üst düzey siyasi koruma mekanizmaları devreye girerse, bu durum reform söyleminin inandırıcılığını ciddi biçimde zedeleyebilir.

Uluslararası ilişkiler bağlamında gelişmenin önemi daha da büyüktür. Ukrayna’nın Avrupa Birliği üyelik hedefi, NATO ile stratejik yakınlaşması ve Batılı devletlerden aldığı büyük ölçekli mali-askeri destek, yalnızca Rusya’ya karşı yürütülen jeopolitik mücadeleyle sınırlı değildir. Batılı aktörler için Ukrayna aynı zamanda Avrupa normlarına uygun, demokratik ve reformist bir devlet modeline dönüşmesi gereken stratejik bir ortak olarak görülmektedir. Avrupa Birliği’nin genişleme politikası, aday ülkeler için hukukun üstünlüğü, bağımsız yargı, şeffaf kamu yönetimi ve anti-korupsiyon standartlarını temel ön koşullar arasında değerlendirmektedir. Bu nedenle üst düzey yolsuzluk iddiaları, Ukrayna’nın AB üyelik perspektifi üzerinde doğrudan etkili olabilecek gelişmelerdir.

Ayrıca Batılı devletlerin Ukrayna’ya sağladığı mali yardımların ölçeği düşünüldüğünde, bu kaynakların etkin ve şeffaf biçimde kullanılması uluslararası kamuoyu açısından büyük önem taşımaktadır. ABD, Avrupa Birliği ve uluslararası finans kuruluşları tarafından sağlanan fonların kötüye kullanılması ihtimali, yalnızca ekonomik değil; siyasi sonuçlar da doğurabilir. Batı toplumlarında Ukrayna’ya verilen desteğin sürdürülmesi, büyük ölçüde bu yardımların demokratik bir devletin savunulmasına hizmet ettiği algısına dayanmaktadır. Dolayısıyla yolsuzluk skandalları, yalnızca yönetim içi bir sorun değil; aynı zamanda dış desteğin toplumsal ve siyasal meşruiyeti açısından da risk oluşturmaktadır.

Bu süreç aynı zamanda savaş sonrası yeniden inşa perspektifi bakımından da stratejik önem taşımaktadır. Ukrayna’nın savaş sonrasında altyapı, enerji, sanayi ve kamu yönetimi alanlarında devasa yeniden yapılanma yatırımlarına ihtiyaç duyacağı açıktır. Bu ölçekteki uluslararası yatırım ve yardım programlarının başarısı ise kurumsal güvenilirliğe bağlı olacaktır. Eğer Ukrayna reform kapasitesini güçlendirebilir ve yolsuzlukla mücadelede somut başarı gösterebilirse, savaş sonrası ekonomik toparlanma daha sürdürülebilir hale gelebilir. Aksi durumda ise kurumsal zafiyetler, ekonomik kalkınma süreçlerini yavaşlatabilir ve dış yatırımcı güvenini zedeleyebilir.

Siyasal teori açısından bakıldığında bu olay, kriz dönemlerinde güvenlik ile demokrasi arasındaki klasik gerilimi de yeniden gündeme getirmektedir. Devletler varoluşsal tehdit altında olduklarında yürütme gücünü genişletme eğilimindedir; ancak bu genişleme uzun vadede demokratik hesap verebilirliği aşındırabilir. Ukrayna’nın Batı nezdindeki en önemli avantajlarından biri, kendisini yalnızca bir güvenlik aktörü değil; aynı zamanda demokratik değerleri savunan bir devlet olarak konumlandırabilmesidir. Bu nedenle demokratik denetim mekanizmalarının korunması, yalnızca iç politika açısından değil, dış politika meşruiyeti açısından da stratejik önem taşımaktadır.

Sonuç itibarıyla, Zelenskiy’nin eski özel kalem müdürünün yolsuzluk soruşturmasında şüpheli olarak öne çıkması, Ukrayna’nın yalnızca askeri direniş kapasitesini değil; devlet inşası, kurumsal reform, elit dönüşümü ve demokratik dayanıklılık kapasitesini de test eden önemli bir gelişmedir. Bu olay, savaş dönemlerinde devletlerin dış tehditlerle mücadele ederken aynı zamanda iç yönetişim sorunlarıyla da başa çıkmak zorunda olduğunu göstermektedir. Ukrayna’nın uzun vadeli siyasal istikrarı, Avrupa ile bütünleşme süreci ve uluslararası destek kapasitesi, yalnızca cephedeki başarılara değil; hukukun üstünlüğü, şeffaflık, hesap verebilirlik ve kurumsal güvenilirlik alanlarında sağlayacağı ilerlemeye bağlı olacaktır. Dolayısıyla söz konusu soruşturma, modern devlet yönetiminde güvenlik politikaları kadar demokratik kurumsallaşmanın da stratejik belirleyiciliğe sahip olduğunu ortaya koyan kritik bir örnek niteliğindedir.

KAYNAKÇA