Ana Sayfa > Yayınlar > Afrika > Türkiye'nin Afrika Açılımı

Türkiye'nin Afrika Açılımı

Yayımlanma Tarihi: 01.05.2026

Son zamanlarda gündeme gelen Türkiye’nin yurt dışındaki askerî üsleri konusunu ele alacağız. Öncelikle Türkiye ile Afrika arasındaki ekonomik ilişkilerin kısa tarihsel gelişimine değineceğiz. Ardından Türkiye’nin yurt dışındaki askerî üslerinin nerelerde bulunduğunu inceleyeceğiz. Son olarak ise Afrika’daki Somali Askerî Üssü’nün stratejik önemini detaylandıracağız.

Özellikle son dönemde Afrika kıtasının birçok küresel güç tarafından önemli bir nüfuz alanı olarak görüldüğü söylenebilir. Çin, Afrika ülkeleriyle derin ekonomik bağlar kurmayı hedeflemekte ve Etiyopya ve Cibuti’de demiryolu, Kenya ve Tanzanya’da ise liman yatırımları aracılığıyla ticaret hacmini artırmaktadır. Bu yatırımların büyük ölçüde Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında gerçekleştirildiği bilinmektedir. Çin’in ekonomik faaliyetlerine ek olarak Cibuti’de resmî bir askerî üs bulundurması, kıtadaki varlığının yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda stratejik ve askerî boyutlara da sahip olduğunu göstermektedir. Benzer şekilde Rusya, Fransa ve Birleşik Krallık gibi diğer küresel aktörler de Afrika’da farklı araçlarla etkilerini sürdürmektedir. Bu çok aktörlü rekabet ortamında Türkiye’nin Afrika’ya yönelik açılım politikası da dikkat çekmekte ve giderek daha görünür hale gelmektedir.

Peki Türkiye-Afrika ilişkilerinin tarihsel arka planı nedir? Türkiye’nin Afrika ile ilişkileri, yaklaşık çeyrek asır önce başlatılan Afrika’ya Açılım Eylem Planı sonrasında önemli ölçüde gelişmiş; zamanla daha kapsamlı, kurumsallaşmış ve sistematik bir yapıya dönüşmüştür. Türkiye, 2005 yılında Afrika Birliği nezdinde gözlemci statüsü kazanmış, 2008’de ise kıtanın stratejik ortakları arasına dâhil edilmiştir. 2013 itibarıyla bu yaklaşım daha ileri bir seviyeye taşınarak “Afrika Ortaklık Politikası” adı altında yeniden yapılandırılmıştır (Çınar, 2026). Bu süreçte Türkiye ile birçok Afrika devleti arasındaki ticari ve ekonomik ilişkiler de hızla büyümüştür. 2003 yılında Afrika kıtasıyla ticaret hacmi yaklaşık 5,5 milyar dolar seviyesindeyken, 2025’e gelindiğinde bu rakam yaklaşık 40 milyar dolara ulaşmıştır (Anadolu Ajansı, 2025).

Ana konumuz olan askerî alana döndüğümüzde, öncelikle Türkiye’nin yurt dışındaki askerî varlığının nerelerde konumlandığına bakmak gerekir. Türkiye’nin Katar’da Tarık bin Ziyad Kışlası, Somali’de TURKSOM Askerî Eğitim Üssü, Irak’ta Başika Üssü, Suriye’de çeşitli askerî noktalar, Libya’da El-Vatiyye Hava Üssü gibi önemli askerî varlıkları bulunmaktadır. Bunlara ek olarak Arnavutluk, Azerbaycan, Bosna-Hersek, Çad, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Kosova ve Sudan gibi bölgelerde de askerî faaliyetleri veya askerî iş birlikleri bulunmaktadır (Euronews, 2020).

Bu askerî varlıklar içinde en dikkat çekici olanlardan biri Somali’deki TURKSOM Askerî Eğitim Üssü’dür. 2017 yılında Mogadişu’da açılan bu üs, Türkiye’nin yurt dışındaki en büyük askerî eğitim merkezi konumundadır (TRT Haber, 2024). Burada Türk Silahlı Kuvvetleri, Somali ordusunun subay ve astsubaylarının yetiştirilmesine destek vermektedir. Aynı anda yaklaşık 1.500 askeri eğitme kapasitesine sahip olan bu kompleksin, uzun vadede binlerce Somali askerinin eğitiminde önemli rol oynaması hedeflenmiştir. 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 6.000 Somali askerinin eğitildiği belirtilirken, 2026 yılına gelindiğinde bu sayının 25.000’e ulaştığı tahmin edilmektedir (T Defence Agency, 2026).

Türkiye’nin Mogadişu’daki askerî varlığı yalnızca eğitim faaliyetleriyle sınırlı değildir. Somali, Aden Körfezi, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu’na açılan deniz yollarına yakınlığı nedeniyle oldukça stratejik bir konuma sahiptir. Bu nedenle TURKSOM Üssü, bölgesel deniz güvenliği açısından da önem taşımaktadır. Türk birlikleri, Somali açıklarında Türk bayraklı gemilerin güvenliğinin sağlanması ve uluslararası korsanlıkla mücadele faaliyetlerine destek verilmesi bakımından önemli bir işleve sahiptir. Dolayısıyla bu üs, Hint Okyanusu’ndaki ticaret yollarının korunması açısından da stratejik bir rol oynamaktadır (Stratejik Ortak, 2026; Al Jazeera, 2017).

Jeopolitik açıdan Somali, Afrika Boynuzu’nda yer alması nedeniyle bölgesel ve küresel güçler için önemli bir konuma sahiptir. Türkiye açısından bakıldığında Somali’deki askerî varlık, yalnızca güvenlik iş birliği anlamına gelmemektedir. Aynı zamanda Türkiye’nin Afrika Boynuzu’nda kalıcı nüfuz oluşturma, bölgesel aktör olarak etkinliğini artırma ve ekonomik ve diplomatik ilişkilerini askerî iş birliğiyle destekleme stratejisinin bir parçasıdır (Al Jazeera, 2017).

Ayrıca tüm bu gelişmelere ek olarak, Türkiye’nin Afrika ile diplomatik bağlarını da giderek güçlendirdiği görülmektedir. Nitekim 17–19 Nisan tarihlerinde düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu’na Afrika kıtasından birçok üst düzey temsilci katılım sağlamıştır. Bu kapsamda Hassan Sheikh Mohamud ve Assoumani Azali gibi devlet başkanlarının yanı sıra Abdul Hamid Dbeibeh de foruma katılmıştır. Bunun yanında Ahmed Attaf, Abdulkadir Mohamed Nur, Ali Mohamed Omar, Thérèse Kayikwamba Wagner, Ilza Maria dos Santos Amado Vaz ve Naomi M. Gray gibi birçok üst düzey isim de forumda yer almıştır (Antalya Diplomacy Forum, 2026).

Bu durum Türkiye’nin Afrika açılım politikasının somut bir göstergesidir. Değişen küresel dengelerde Afrika ülkelerinin rolü giderek artarken, Türkiye de bu ülkelerle her alanda ilişkilerini güçlendirmeyi hedeflemektedir. Nitekim Türkiye’nin son 20 yılda Afrika kıtasına yönelik yürüttüğü politika çerçevesinde diplomatik temsil ağının önemli ölçüde genişlediği görülmektedir. Türkiye, Afrika’daki büyükelçilik sayısını 12’den 46’ya çıkarmıştır. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın da vurguladığı üzere Türkiye, Afrika’da sömürgeci bir yaklaşım yerine gönüllülük esasına dayalı, karşılıklı fayda üreten bir iş birliği modeli benimsemektedir (T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2023).

Sonuç olarak, Türkiye yalnızca askerî iş birlikleriyle değil, aynı zamanda diplomatik ve ekonomik araçları da etkin biçimde kullanarak Afrika kıtasıyla çok boyutlu ve giderek derinleşen bir ilişki ağı kurmaktadır. Savunma alanındaki eğitim faaliyetleri ve üsler, sahadaki güvenlik iş birliğini güçlendirirken; artan ticaret hacmi, yatırımlar ve altyapı projeleri ekonomik bağları sağlamlaştırmaktadır.

KAYNAKÇA