21. Yüzyılda Çin: Ekonomik Stratejiler

Uluslararası sistem, Sovyetler Birliği’nin yıkılışının ardından Amerika’nın hegemon olduğu tek kutuplu bir dünya düzeninden çok kutuplu bir yapıya evrildi. Bugün sistemde birbirine rakip ve güçlü aktörleri net bir şekilde görüyoruz. Amerika hâlâ en güçlü aktör olarak anılıyor; fakat rakipleri dişli ve bunlardan biri Çin. Çin Halk Cumhuriyeti’nin dişli bir rakip olmasındaki en büyük sebep, tabii ki ekonomik alanda yaptığı stratejik hamlelere dayanıyor. Bunlardan öne çıkan birkaç stratejiyi inceleyelim. 

“Made in China 2025” projesi ilk olarak 2015 yılında Başbakan Li Keqiang tarafından başlatıldı. Bu, aslında 10 yıllık bir kalkınma planıdır. Çin’in endüstriyel kapasitesini modernize etmeyi ve geliştirmeyi amaçlayan MIC 2025, yeni nesil bilgi teknolojileri, havacılık ve uzay ekipmanları ile yüksek teknolojili gemilerin dâhil olduğu 10 kilit sektörde yoğunlaşmaktadır. Hedef, bu sektörlerde gelişim göstererek imalatı güçlendirmek ve uluslararası teknolojiye olan bağımlılığı azaltmak.

MIC 2025’in sonuçlarını net bir şekilde değerlendirmek oldukça zor. Çünkü on sektörü kapsayan bu proje birçok değişkene bağlı. US-China Economic and Security Review Commission’ın yayımladığı rapora göre, yeni nesil bilgi teknolojileri ve havacılıkta istenilen hedefe ulaşılamamıştır. Fakat enerji tasarufu ve yeni enerji araçları alanında oldukça etkili sonuçlar elde edilmiştir. 2020 yılında elektrikli araç pazarı üç milyon adetlik satış hacmine ulaşmış ve bunların üçte biri Çin’e aittir. Bu hedefe ulaşılması, Çin’in belirli alanlarda stratejik üstünlük kazanabileceğini göstermektedir.

Dijital ekonomide lider olma çabası bir diğer strateji. Yetkililer, 2021 ve 2025 arasını kapsayan 14. Beş Yıllık Kalknıma Planı dâhilinde, ekonomik kalkınmada dijital inovasyonun öncülük etmesi ve daha büyük bir rol oynaması gerektiğini vurgulamıştır. Hedef, dijital ekonomideki temel sektörlerin katma değerinin GDP'nin %10'unu oluşturmasıydı. Çin Ulusal İstatistik Bürosu’nun yayımladığı 2023 verilerine baktığımızda, dijital ekonomideki temel sektörlerin GDP’nin %9.9’unu oluşturduğu ve böylece hedefe büyük ölçüde ulaşıldığı görülmektedir. Bu başarı, Çin’in dijital sektörde küresel rekabet gücünü arttırdığını göstermekte.

Yabancı yatırımcıları önemli araştırma projeleri yapmak üzere ülkeye çekmek de önemini korumaktadır. Yetkililer, yabancı şirketlerin haklarının korunmasının artırılması ve vergi teşvikleri sağlanması yönünde vurgular yapıyor. Hedef, yabancı yatırımlarla birinci sınıf bir iş ortamına ulaşmaktır. Ticaret Bakanlığı, 2023’ün ilk yarısında yeni kurulan yabancı yatırımlı işletmelerin sayısının 24.000’e ulaştığını bildirdi. 2025 yılında ise 6 ay bile dolmadan, ilk beş ayda 24.018 yeni yabancı yatırımlı işletme kurulmuş ve böylece 2023’ün ilk yarısındaki seviyeye ulaşılmıştır. Bu veriler, yabancı yatırımın sürekliliğini öne çıkarmakta ve bunun istikrarlı bir politikanın sonucu olduğunu göstermektedir.

Uluslararası işbirliği fırsatları ve Çin’in dünyanın geri kalan kısmıyla ticaretini arttırmasını sağlayan “Belt and Road Initiative” de önemli bir strateji olarak karşımıza çıkmaktadır. Girişim ilk olarak 2013’te Xi Jinping tarafından ortaya konulmuştur. İki yönlü olan bu girişimin amacı, “Silk Road Economic Belt” ile Orta Asya üzerinden Avrupa’ya uzanan demiryolu ve karayolu hatları; “Maritime Silk Road” ile de Güneydoğu Asya ülkelerini birbirine bağlayacak limanlar ve deniz ulaşım hatları oluşturmaktır. Bu sayede ticaret ağlarının genişletilmesi amaçlanıyor. Bu doğrultuda yapılan faaliyetlere bakıldığında, en önemli projelerden biri Batı Çin’deki Kaşgar’ı ve Yüksek Himalayalar’ı Pakistan’ın Arap Denizi ve Hint Okyanusu kıyısındaki Gwadar Limanına bağlayan Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru. Amaç, daha verimli ticaret için Pakistan’ın altyapısını geliştirmek ve genişletmektir. Projenin yalnızca Çin ve Pakistan’a değil, aynı zamanda İran, Afganistan, Orta Asya Cumhuriyetleri’nde de pozitif etkiler yaratacağı projenin resmi sayfasında belirtilmektedir. Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru kapsamındaki en dikkat çeken yatırım ise Gwadar Limanı. Brendon J. Cannon, Çin tarafı için bu amiral gemi projesinin anlamını şu şekilde açıklamaktadır: “Pekin için Gwadar'ın değeri, Pakistan'ı Çin'e daha yakından bağlayan bir deniz erişim noktası işlevi görmesinde yatmaktadır. Bu durum, Çin'in Güney Asya ve Hint Okyanusu'ndaki erişimini ve etkisini derinleştirip normalleştirirken, üs kurma ve güç projeksiyonu seçeneğini de korumaktadır.” Sonuç olarak, BRI değerlendirildiğinde katılımcı ülkeler ile Çin arasında bir “dostluk” zemini kurulması ve bu ülkelerin ekonomik ve sosyal kalkınmasına katkıda bulunduğu görülmektedir. Bu nedenle BRI, Çin’in bölgesel üstünlük kurulabilmesi açısından oldukça önemli bir strateji.

KAYNAKÇA

• Blaugher, D., & Gordon, B.U.S.-China Economic AND Security Review Commission. (2025, November 14). Made in China 2025: Evaluating China’s Performance.

• Cannon, B. J. (2026, February 20). Gwadar’s strategic paradox: CPEC and China’s geopolitics of control by other means (Issue brief). Institute for Security & Development Policy. https://www.isdp.eu/publication/gwadars-strategic-paradox-cpec-and-chinas-geopolitics-of-control-by-other-means/

• China‑Pakistan Economic Corridor Secretariat. (n.d.). Introduction. China‑Pakistan Economic Corridor. https://cpec.gov.pk/introduction/1

• China’s Belt and Road Initiative turns 10. Here’s what to know. (2023, November 20). World Economic Forum. https://www.weforum.org/stories/2023/11/china-belt-road-initiative-trade-bri-silk-road/

• Institute for Security and Development Policy. (2016, October). The Belt and Road Initiative. https://www.isdp.eu/publication/belt-road-initiative/

• National Bureau of Statistics of China. (2025, January 1). Value Added of China's Core Industries of Digital Economy Takes up 9.9 pct of GDP in 2023. https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202501/t20250108_1958159.html

• The State Council of the People’s Republic of China. (2022, January 12). Plan focuses on digital economy development during 14th Five-Year Plan period. https://english.www.gov.cn/policies/latestreleases/202201/12/content_WS61de9a35c6d09c94e48a385f.html

• The State Council of the People’s Republic of China. (2023, August 14). Guidelines unveiled to draw more foreign investment. https://english.www.gov.cn/policies/policywatch/202308/14/content_WS64d9680bc6d0868f4e8de85f.html

• The State Council of the People’s Republic of China. (2025, April 29). Development index shows China's digital push is gaining speed. https://english.www.gov.cn/archive/statistics/202504/29/content_WS6810bf2fc6d0868f4e8f22f6.html

• The State Council of the People’s Republic of China. (2025, June 20). Over 24,000 foreign-invested enterprises established in China in first 5 months. https://english.www.gov.cn/archive/statistics/202506/20/content_WS68555f02c6d0868f4e8f37e0.html

• The State Council of the People’s Republic of China. (2026, January 26). China pledges to be 'market for the world' as it pursues high-standard opening-up. https://english.www.gov.cn/news/202601/26/content_WS69776e45c6d00ca5f9a08c3c.html