Ana Sayfa > Yayınlar > Orta Doğu > Suudi Arabistan’ın 2030 Vizyonu ve Sürdürülebilir Kalkınma Analizi
Yasin Karaman, DSÖK için yazdı.
Küresel sürdürülebilirlik hedefleri ile Suudi Arabistan’ın 2030 Vizyonu arasındaki nasıl bir ilişki vardır? Bu analizde, Vizyon 2030 ile Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) arasındaki paralellikleri mercek altına alırken; Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Çözüm Ağı’nın (UNSDSN) 2025 raporu ışığında Krallığın güncel performansını değerlendiriyoruz.
Sürdürülebilirlik ve Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi
Sürdürülebilirlik kavramı, temelini 1987 yılında Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu tarafından yayımlanan ve literatürde “Ortak Geleceğimiz” raporu olarak bilinen belgeyle kazandı. Bu rapor sürdürülebilirliği; gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama yeteneğinden ödün vermeden, bugünkü nesillerin gereksinimlerini karşılayabilen bir kalkınma modeli olarak tanımlıyor.
Sürdürülebilirliğin kapsamı incelendiğinde, bu yapının üç temel bileşenden oluştuğu görülmektedir Ekonomik, Çevresel ve Sosyal. Bu modelin ekonomik boyutu, kaynakların verimli kullanılarak uzun vadeli refahın sağlanmasını hedeflerken; çevresel boyutu, ekosistemlerin ve biyolojik çeşitliliğin korunmasını merkeze almaktadır. Modelin sosyal boyutu ise toplumsal katılım, adalet ve eşitlik gibi insan odaklı stratejilerle ilgilidir. Dolayısıyla gerçek bir kalkınma; ekonomik verimliliğin çevresel duyarlılıkla birleştiği ve toplumsal refahın adil bir şekilde paylaşıldığı bu üçlü dengenin kurulmasıyla mümkün olmaktadır (Özmehmet, 2008).
Birleşmiş Milletler üye devletleri 2015 senesinde 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemini kabul etmiştir. Bu gündemin özünde, gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ülkeler için küresel bir ortaklık içinde acil bir eylem çağrısı olan 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı yer almaktadır.
Bu hedefler; yoksulluk ve yoksunlukları sona erdirmenin ancak sağlık, eğitim ve ekonomik büyüme stratejileriyle mümkün olabileceğini savunuyor. Aynı zamanda iklim değişikliğiyle mücadele, okyanusların ve ormanların korunması gibi hayati çevresel hedefleri de bu stratejinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul ediyor (United Nations).
Suudi Arabistan’ın 2030 Vizyonu
Orta Doğu’nun kalbinde stratejik bir konuma sahip olan Suudi Arabistan, Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın liderliğinde tarihinin en kapsamlı dönüşüm sürecinden geçiyor. Nisan 2016'da kamuoyuna duyurulan "Vizyon 2030", ülke ekonomisini ve toplumsal yapısını 15 yıllık bir perspektifte yeniden inşa etmeyi hedefleyen devrim niteliğinde bir yol haritası sunuyor.
Bu planın ana hedefleri şunlardır: Sağlık hizmetleri, eğitim sektörü ve savunma sanayii ve devlete ait bazı şirketlerde özelleştirmenin hızlanması; istihdamın özel sektöre yönlendirilmesi ve yabancı çalışan oranını gerektiğinde azaltmak; petrol dışı gelirlerde çeşitlenmeye gitmek gibi başlıklardır.
Vizyon 30 bir dizi sosyal ve ekonomik dönüşümleri de içermektedir. Bu dönüşümün en dikkat çekici simgesi ise NEOM mega kent projesidir. Tamamen yenilenebilir enerjiyle çalışması planlanan bu şehir, sadece ekonomik bir çeşitlendirme çabası değil, aynı zamanda teknolojik bir devrimi gösteriyor (Çınkara,2023).
Vizyon 2030’un sunduğu bu hedefler küresel sürdürülebilir kalkınma bileşenleriyle paralellik göstermektedir. Ekonomik kaynakları çeşitlendirme çabası, petrol dışı gelir yaratma çabası ile petrolün kullanımını sınırlayarak çevreye dikkat çekmesi ve yeni şehir projeleriyle toplumun daha katılımcı olması hedefleri sürdürülebilirliğin "ekonomi, çevre ve toplum" bileşenleri ile örtüşmektedir.
Suudi Arabistan’ın Sürdürülebilirlik Karnesi
Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Çözüm Ağı’nın (UNSDSN) 2025 yılı verileri, Suudi Arabistan’ın küresel hedeflerdeki konumunu ortaya koyuyor. 167 ülke arasında 105. sırada yer alan Krallık, bazı alanlarda ilerleme yakalarken bazı başlıklarda ise gelişim alanlarıyla karşı karşıya kalıyor.
Rapor verileri, Vizyon 2030 stratejisinin göstergelerini özellikle ekonomik altyapı üzerinde verdiğini gösteriyor. Rapora göre Krallık SKA 8 (İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme) ve (SKA 9 Sanayi, İnovasyon ve Altyapı) amaçlarında ilerleme göstermektedir.
Enerji arzı konusunda, SKA 7 (Uygun Fiyatlı ve Temiz Enerji) kapsamında toplumun tamamına elektrik ve doğalgaz ulaştırarak büyük bir başarı sergilese de yenilenebilir enerji kaynaklarının toplam tüketimdeki payı henüz istenen seviyelere ulaşamamış durumda. Benzer şekilde SKA 13 (İklim Eylemi) göstergeleri de hedeflerin gerisinde kaldığını gösteriyor.
Raporda dikkat çeken en önemli noktalardan biri ise veri şeffaflığı. SKA 1 (Yoksulluğa Son) ve SKA 10 (Eşitsizliklerin Azaltımı) gibi temel toplumsal amaçlara dair gösterge verilerine ulaşılamaması, ülkenin sürdürülebilirlik performansına dair bütüncül bir değerlendirme yapılmasını zorlaştırıyor.
Sonuç olarak, Suudi Arabistan Vizyon 2030 rehberliğinde sanayi ve ekonomik büyüme alanlarında kendini geliştirmeye devam etmektedir. Ancak, sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak için iklim eylemi ve toplumsal veri şeffaflığı konularında kendisini geliştirmesi gerekiyor.
KAYNAKÇA
Çınkara, Gökhan. 2023. Prens Muhammed bin Selman’ın 2030 Vizyonunu Anlamlandırmak: Suudi Arabistan’da Teknokrasi, Milliyetçilik ve Yeni Ekonomi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11 (36), 93-121.DOI https://doi.org/10.33692/avrasyad.1261909
Özmehmet, E. (2008). Dünyada ve Türkiye Sürdürülebilir Kalkınma Yaklaşımları. Journal of Yaşar University, 3(12).
United Nations. Department of Economic and Social Affairs Sustainable Development. https://sdgs.un.org/goals#history (Erişim tarihi: 27.02.2026).
Sustainable Development Report 2025. Sustainable Development Solutions Network, 358- 359. https://www.unsdsn.org/resources/sustainable-development-report-2025/
Öneri Yazılar