Suudi Arabistan’ın 2030 Vizyonu ve Sürdürülebilir Kalkınma Analizi

Küresel sürdürülebilirlik hedefleri ile Suudi Arabistan’ın 2030 Vizyonu arasındaki nasıl bir ilişki  vardır? Bu analizde, Vizyon 2030 ile Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) arasındaki  paralellikleri mercek altına alırken; Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Çözüm Ağı’nın  (UNSDSN) 2025 raporu ışığında Krallığın güncel performansını değerlendiriyoruz. 

Sürdürülebilirlik ve Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi 

Sürdürülebilirlik kavramı, temelini 1987 yılında Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu  tarafından yayımlanan ve literatürde “Ortak Geleceğimiz” raporu olarak bilinen belgeyle  kazandı. Bu rapor sürdürülebilirliği; gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama  yeteneğinden ödün vermeden, bugünkü nesillerin gereksinimlerini karşılayabilen bir kalkınma  modeli olarak tanımlıyor. 

Sürdürülebilirliğin kapsamı incelendiğinde, bu yapının üç temel bileşenden oluştuğu  görülmektedir Ekonomik, Çevresel ve Sosyal. Bu modelin ekonomik boyutu, kaynakların  verimli kullanılarak uzun vadeli refahın sağlanmasını hedeflerken; çevresel boyutu,  ekosistemlerin ve biyolojik çeşitliliğin korunmasını merkeze almaktadır. Modelin sosyal  boyutu ise toplumsal katılım, adalet ve eşitlik gibi insan odaklı stratejilerle ilgilidir. Dolayısıyla  gerçek bir kalkınma; ekonomik verimliliğin çevresel duyarlılıkla birleştiği ve toplumsal refahın  adil bir şekilde paylaşıldığı bu üçlü dengenin kurulmasıyla mümkün olmaktadır (Özmehmet,  2008). 

Birleşmiş Milletler üye devletleri 2015 senesinde 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemini  kabul etmiştir. Bu gündemin özünde, gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ülkeler için küresel bir  ortaklık içinde acil bir eylem çağrısı olan 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı yer almaktadır.  

Bu hedefler; yoksulluk ve yoksunlukları sona erdirmenin ancak sağlık, eğitim ve ekonomik  büyüme stratejileriyle mümkün olabileceğini savunuyor. Aynı zamanda iklim değişikliğiyle  mücadele, okyanusların ve ormanların korunması gibi hayati çevresel hedefleri de bu  stratejinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul ediyor (United Nations). 

Suudi Arabistan’ın 2030 Vizyonu 

Orta Doğu’nun kalbinde stratejik bir konuma sahip olan Suudi Arabistan, Veliaht Prens  Muhammed bin Selman’ın liderliğinde tarihinin en kapsamlı dönüşüm sürecinden geçiyor.  Nisan 2016'da kamuoyuna duyurulan "Vizyon 2030", ülke ekonomisini ve toplumsal yapısını  15 yıllık bir perspektifte yeniden inşa etmeyi hedefleyen devrim niteliğinde bir yol haritası  sunuyor.

Bu planın ana hedefleri şunlardır: Sağlık hizmetleri, eğitim sektörü ve savunma sanayii ve  devlete ait bazı şirketlerde özelleştirmenin hızlanması; istihdamın özel sektöre yönlendirilmesi  ve yabancı çalışan oranını gerektiğinde azaltmak; petrol dışı gelirlerde çeşitlenmeye gitmek  gibi başlıklardır. 

Vizyon 30 bir dizi sosyal ve ekonomik dönüşümleri de içermektedir. Bu dönüşümün en dikkat  çekici simgesi ise NEOM mega kent projesidir. Tamamen yenilenebilir enerjiyle çalışması  planlanan bu şehir, sadece ekonomik bir çeşitlendirme çabası değil, aynı zamanda teknolojik  bir devrimi gösteriyor (Çınkara,2023). 

Vizyon 2030’un sunduğu bu hedefler küresel sürdürülebilir kalkınma bileşenleriyle paralellik  göstermektedir. Ekonomik kaynakları çeşitlendirme çabası, petrol dışı gelir yaratma çabası ile  petrolün kullanımını sınırlayarak çevreye dikkat çekmesi ve yeni şehir projeleriyle toplumun  daha katılımcı olması hedefleri sürdürülebilirliğin "ekonomi, çevre ve toplum" bileşenleri ile  örtüşmektedir. 

Suudi Arabistan’ın Sürdürülebilirlik Karnesi 

Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Çözüm Ağı’nın (UNSDSN) 2025 yılı verileri, Suudi  Arabistan’ın küresel hedeflerdeki konumunu ortaya koyuyor. 167 ülke arasında 105. sırada  yer alan Krallık, bazı alanlarda ilerleme yakalarken bazı başlıklarda ise gelişim alanlarıyla  karşı karşıya kalıyor. 

Rapor verileri, Vizyon 2030 stratejisinin göstergelerini özellikle ekonomik altyapı üzerinde  verdiğini gösteriyor. Rapora göre Krallık SKA 8 (İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme) ve (SKA  9 Sanayi, İnovasyon ve Altyapı) amaçlarında ilerleme göstermektedir.

Enerji arzı konusunda, SKA 7 (Uygun Fiyatlı ve Temiz Enerji) kapsamında toplumun tamamına  elektrik ve doğalgaz ulaştırarak büyük bir başarı sergilese de yenilenebilir enerji kaynaklarının  toplam tüketimdeki payı henüz istenen seviyelere ulaşamamış durumda. Benzer şekilde SKA  13 (İklim Eylemi) göstergeleri de hedeflerin gerisinde kaldığını gösteriyor. 

Raporda dikkat çeken en önemli noktalardan biri ise veri şeffaflığı. SKA 1 (Yoksulluğa Son) ve  SKA 10 (Eşitsizliklerin Azaltımı) gibi temel toplumsal amaçlara dair gösterge verilerine  ulaşılamaması, ülkenin sürdürülebilirlik performansına dair bütüncül bir değerlendirme  yapılmasını zorlaştırıyor. 

Sonuç olarak, Suudi Arabistan Vizyon 2030 rehberliğinde sanayi ve ekonomik büyüme  alanlarında kendini geliştirmeye devam etmektedir. Ancak, sürdürülebilir kalkınmayı  sağlamak için iklim eylemi ve toplumsal veri şeffaflığı konularında kendisini geliştirmesi  gerekiyor.

KAYNAKÇA

• Çınkara, Gökhan. 2023. Prens Muhammed bin Selman’ın 2030 Vizyonunu Anlamlandırmak:  Suudi Arabistan’da Teknokrasi, Milliyetçilik ve Yeni Ekonomi. Avrasya Uluslararası  Araştırmalar Dergisi, 11 (36), 93-121.DOI https://doi.org/10.33692/avrasyad.1261909 

• Özmehmet, E. (2008). Dünyada ve Türkiye Sürdürülebilir Kalkınma Yaklaşımları. Journal of  Yaşar University, 3(12).  

• United Nations. Department of Economic and Social Affairs Sustainable Development.  https://sdgs.un.org/goals#history (Erişim tarihi: 27.02.2026). 

• Sustainable Development Report 2025. Sustainable Development Solutions Network, 358- 359. https://www.unsdsn.org/resources/sustainable-development-report-2025/